BÀI CA TRÊN CÁC NẺO ĐƯỜNG

BÀI CA  TRÊN CÁC NẺO ĐƯỜNG

In lại có sửa chữa

Ký sự “Bài ca trên các nẻo đường “ được viết cách đây đã hơn 12 năm , sau một lần đi làm việc ở miền Nam theo lời gọi của người thân ;năm ấy chuyến đi làm việc không trọn hợp đồng thử việc bởi những bất cập trong thực tế trên công trường và do đó sau 1 tháng làm hợp đồng ,tác giả đã bỏ cuộc và quay về Hà Nội .Chuyến đi làm trên công trường không đặng nhưng cho tác giả một dịp để viết mà những trang viết vừa có tính chất ghi lại một khoảnh khắc sau 5 năm nghỉ hưu ; đó là những thực tế của tác giả cùng với những suy tư bắt nguồn từ một thực tế khách quan .Nếu nói là một ký sự cũng đúng bởi đó là những tái hiện thực tế trên trang viết đồng thời tái hiện tư tưởng quan điểm và cái nhìn của tác giả về một thời gian nhất định .

Qua hơn 12 năm ,nay xem lại ,thấy rằng tập ký sự dài dòng nhưng không những nó mang tính chất ký sự mà hơn thế còn cho người đọc hình dung ra những gì tồn tại của xã hội đương thời ấy thông qua công trường xây dựng nhà máy cũng như những quan điểm chính thống và tư duy của tác giả .có thể nó vượt quá góc độ của những trang ký sự và không đạt đến một thể loại văn học nào và chỉ như một tự sự từ trong ra ngoài .

Tuy nhiên ngòi bút của tác giả không lệ thuộc vào những gì gọi là tiêu chuẩn của văn chương chữ nghĩa ,nhưng cách hành văn mang đậm sắc thái của cách hành văn khoa học kỹ thuật và với cách viết câu văn dài không theo cách nói ngắn gọn của Tiếng anh mà hình như mang cách nói văn học của Tiếng Nga ;phải chăng , đó là thói quen hành văn dạng khoa học kỹ thuật .Tuy nhiên , tính chất văn học cũng được chú ý .

  Ngày hôm nay đọc lại và liên hệ với thực tế V.N hiện tại cũng cho chúng ta những cảm nhận mà cảm nhận đó đậm thêm những cái gọi là bức xúc hôm nay ,nhất là với các công trình xây dựng từ đường xá ,cầu cống đến những toà  nhà nhiều tầng .

  Đọc lại và với thông tin trên các trang mạng xã hội trong những năm qua cũng không tránh khỏi nhận thức xã hội hôm nay ,trong xây dựng các công trình các kiểu ,các cỡ không mấy đạt đến yêu cầu và không thể chấp nhận ,nó cũng đã có nguyên nhân và một quá trình tồi tệ không được khắc phục trong hơn một thập kỷ qua.

  Dù sao ,tập ký sự cũng để lại những kỷ niệm và những gì của Tác giả đã trải qua ,không tô hồng ,không bôi đen mà rất khách quan ,nhằm  để con cháu sau này hiểu hơn về cha ông mình cũng như bạn bè chiến hữu , đồng đội hiể hơn về tác giả trong khoảng thời gian mọi người nghĩ như không bao giờ gặp lại .

Friday, February 22, 2019

Bài Ca Trên Các Nẻo Đường

                           Ký sự --Đỗ Đăng Đích –1996

Lời Tựa

Một sự bất ngờ

Sài gòn 1996

Miền Trung xa xôi

Nỗi buồn và niềm vui

Dấu hỏi

Cảm xúc và suy tư cuối cùng.

Là những tiêu đề nhỏ của từng phần

Mỗi nẻo  đường,mỗi hành trinh,mỗi phương tiện,mỗi lớp người đều vang lên những bài ca của mình.Những bài ca khi trong lòng ta cất lên từ trái tim mình những cung bậc thăng trầm tự nó như lời an ủi ,lời ru đưa ta về những kỷ niệm và hoài niệm những năm tháng đã trôi qua.

Lời Tựa

Ngoài trời những giọt mưa rơi rơi .có lẽ những giọt mưa ấy cũng ý thức được rằng : Đó là sự tồn tại sau cùng trên

mảnh đất nhỏ hẹp của đồng bằng sông Hồng khi trung Thu đã khởi sắc ở các phố phường từ Hà Nội đến Sài gòn ,bởi vì những giọt mưa còn lưu luyến những mái nhà chẳng phải bằng ,chẳng phải nhọn mà lại dốc lên dốc xuống bởi nắng gió chan hoà của miền nhiệt đới .

Cho nên màn đêm đã bao trùm cả thành phố mà sự yên tĩnh bị phá tan bởi dòng nước mưa từ từ đều đều  làm cho người ta ngỡ là ngoài trời mưa rả rích.

  Phải chăng lời tưa như là một kim chỉ nam cho ta một hướng bước chân trong rừng rậm lá dầy mà chẳng hiểu đâu đó quanh ta có bao nhiêu mãnh thú,có bao nhiêu sâu bọ và có bao nhiêu loài chim kỳ lạ và bé tẻo teo .Nhưng trước mặt ta là một lối mòn ,một hướng đi ,một

tia nắng mặt trời đầy hấp dẫn và hứng khởi cho lòng mình hưng phấn.

 Phải chăng lời tựa chỉ dành cho những tác phẩm có giá ;không ,lời tựa cần phải nghĩ rằng nó là một tổng quan cho một trang viết thấm đẫm tình người và một cảm xúc đa năng đằm thắm và thiết tha;nó là cái gì  đó mà những trang viết sau đó trở thành dễ hiểu và không ai có thể hiểu nội dung một cách tuỳ thích .Sự thích thú chỉ có thể phát triển đa cảm đến đắm say và tâm đắc mà không thể tô đen hay bôi phủ lên trang viết những  sắc mầu lập dị.Vả chăng không có tác phẩm nào mà lại trần trụi và mộc mạc như một bản thống kê  của các nhà  điều  tra xã hội học và cũng không có tác phẩm nào lại mênh mông  như biển  không rõ bến bờ hay rậm rạp như rừng già nhiệt đới thuở khai sinh.. Trái lại ,sự phong phú thường dễ dàng méo thành rắc rối và sự cảm  thụ thì lại không phải là vô điều kiện . Cho nên để  đạt đến mục tiêu nà đó bao giờ chẳng phải có một thoả thuận ngay từ lúc ban đầu chấm phá ,chỉ có điều ,mục tiêu ở  đây là mục tiêu của văn chương  ,lịch sử và mục tiêu rõ nhất là mục tiêu cho mỗi người chúng ta một kinh nghiệm ,một hiểu biết về đất nước mình ,con người mình nhân dân mình rồi từ đó hun đúc thành một lòng tin vào chính mình và  tự điều  chỉnh  mình sao cho hoà cùng nhịp sống chung đầy trí tuệ ,tràn lòng tin và sau cùng là suy ngẫm chọn lấy một danh định hạnh phúc  và bước tới để rồi khi nhắm măt xuôi tay qua đời trái tim thanh thản bởi đời ta đã có được đôi ba lần hạnh phúc .Hơn thế nữa , con ngời sống trong mỗi thời đại ,mỗi niên đại hạnh phúc là một khái niệm và cảm thụ theo nhiều chiều hướng và tầm với khác nhau và giữa hai con người có khi phủ định

lẫn nhau cho dù họ chung chăn gối,mà triết lý không thể là quan toà công minh hoạc công bằng khi phán xét .Chỉ có điều bất khả kháng  là :Hạnh phúc không bao giờ là sự độc ác và không bao giờ lấy được trên sự lừa đảo giữa các đồng loại.

Như vậy những trang viết sau đây là gì ?

  Đó chính là  điều độc giả chất vấn với một sự hoài nghi tác giả ; điều này cũng là tất yếu . Nhưng lẽ tự nhiên người đọc cũng đòi hỏi mà những gì tác giả  muốn bộc bạch ,mà sự bộc bạch lại là một chặng đường thực tế chỉ vòng vo trên 2000 km ,nhưng sự vòng vo bước tới của dòng đời không ít hơn 45 năm tuổi đời kể từ khi một cậu con trai mồ côi bố còn như một con chim non rồi bước vào khoảng mênh mông vô định . Bởi thế ,cái mà người viết gọi là tác phẩm văn chương của mình chính là viết về những con người xung quanh và trên một cuộc hành trình và lao động dọc theo mảnh đất nhỏ và dài --Việt Nam ,mà năm tháng ngổn ngang những quá khứ ,hiện tại , tương lai ,ngổn ngang pháp luật , ngổn ngang đường hướng phát triển và thậm chí ngổn ngang những con người ,những tư tưởng ,những suy nghĩ từ ít tuổi đến nhiều   tuổi ,từ tiểu tốt vô danh đến danh nhân ẩn dật ,từ thất thế đến hãnh tiến ,từ kẻ thất trận đến người chiến thắng và hơn thế ,những kẻ chiến thắng trận chiến với nhau và những người thua phía bên kia chiến hào chính nghĩa với nhau.

Không rối rắm ,không hài hoà không thán phục ,không thất tín mà tất cả nh dòng chảy bị chi phối bởi  nhiều nguồn ,nhiều nơi thu hút .Vậy nên thực tế không hư cấu mà tực tế cuộc sống đã trở thành tiểu thuyết mỗi mẩu đời , mỗi mẩu đời là một thiên truyện ngắn ; bản thân cuộc đời tác giả cũng có thể là  một thiên tiểu thuyết mà trên dọc đường đi đều gặp những nhân vật  văn học . Phải chăng , đó là điều  khó tin ,nhưng đó là thực tế , đó có thể là lịch sử và có lẽ còn hơn cả những trang chính sử .Cái lịch sử đa nằm ngay trong trong trang viết tưởng như vô nghĩa lý.;nhưng đo là lịch sử hay đúng hơn là những trang sử chưa đầy đủ và nó góp vào cái lịch sử chung của đất nước ,con người Việt Nam .

Không,không phải là dở dơi ,dở chuột mà nó gọi là cái gì gọi là văn ,là thượng tầng kiến trúc giúp con người hiểu con ngời và hạ tàng cơ sở phải ngẩng cao xem thượng tầng là gì và như thế nào để mmỗi một ngời tự chọn cho mình một tiêu chuẩn ổn định thuộc hệ thống tự động điều chihr của mỗi chúng ta.

Đường Trường Sa –SàiGòn 2018

1     --Một Sự Bất Ngờ.

Kể ra ,một sự bất ngờ cũng đúng mà lại cũng không đúng ;bởi vì sự bất ngờ ấy đúng với số đông người này nhưng lại là lẽ tự nhiên cả một số người khác và đối với chính người trong cuộc tì cũng lại là bất ngờ..Vậy bất ngờ là một ngẫu nhiên.;nhưng đến lượt nó, ,nghĩa là đến lượt xét xem cái gì bất ngờ thì bất ngờ cả lẽ tự nhiên và người trong cuộc bất ngờ cũng đã đầy kịch tính rồi.số đông , một số và người trong cuộc đó là ba con người khác nhau nếu chúng ta chỉ  thu gom các biểu thị ,các tầng lớp ,các quan điểm về một khái niệm một đặc trưng duy nhất mà thôi.

  Từ khi mái đầu chuyển sang màu bạc trắng thì chẳng ai còn nhìn nhận sự mượt mà ,kiểu cách mái tốc của cái đầu mà hầu như mái tóc trắng là một thảm hoạ của người Việt Nam  chúng ta .Cho nên khi tôi vừa bước chân vào sài  gòn để lại lên công trường xây dựng ở cực nam trung bộ thì Chị Huyền đã đề xuất ngay ý kiến:

  --Để tôi bải cái Hương Giang ,Nó đi muâ thuốc về nhuộm tóc cho cậu.

--Ấy .tôi thích mái tóc trắng  .Tôi vội vàng gạt phắt đi .Nếu tôi có nhuộm thì tôi nhuộm thành tóc vàng kia !

Tôi kể chuyện này cho cô cháu gái là phó tiến sỹ nghe ,rồi nó bảo:

  -Cậu mà mang mái tóc vàng ra Hà Nội thì bây giờ chết dở .

Thực ra ,tôi vốn là người thực thà ,và ý muốn của mình thì  không phải  cứ muốn là làm mà phải đắn đo lẽ .Bởi lẽ ,là người thích bộ bạch cho nên tôi thường nói cả những khả năng có thể ,vậy nên cứ như là thật . Điều này dẫn đến ý niệm chẳng lợi lộc gì@

Phần  lớn, nhất là những người quanh tôi ,ngay cả đến vợ con mình,thường nhật,  trong khu lao động lầm than này , cái khu có lần  nói chuyện với một anh bạn trong hội Văn Học Nghệ Thuật Tỉnh răng;  -Nếu anh có tài và ở trong khu tâupj thể của tôi thì anh có thể viết được một tác phẩm còn hay hơn cả “Bỉ Vỏ“ của Nguyên Hồng.

Tôi vẫn lầm lũi sống và đi về trong khu lao động này rất thân qun và bình dị ..Cho nên,mọi người ở đây xem tôi cũng chỉ quẩn  quanh với mái nhà dột nát mà thôi.,thậm chí thuộc vào loại mà trẻ con ở đây chúng bảo “Bố cu ly,mẹ lỳ nhất xóm”..

  Đột nhiên , đi Sài gòn là điều bất ngờ ,và có lẽ bây giờ ngồi viết ký sự thf  chắc chẳng  thiếu gì người dè bỉu ,chê bai..Kể ra thì sự đời cũng nhiều cái oái oăm .và bất cập những cũng chỉ là cái lẽ tự nhiên bẩm sinh của con người ta và xã hội mình vậy,vốn Nó đã dột từ nóc dột xuống rồi còn gì.

Thậm chí chưa đi , khi gặp một ông hàng xóm cùng tổ hưu trí ,vốn là công nhân bố vác hay coi kho gì  đó ,nhưng khi nghỉ hưu lại hưởng đúng cái thang lương Cán sự hết bậc.

; Ông nói với tôi khi tôi ngang qua cửa nhà ông :

  --Tôi tưởng ông đã bay xa rồi?

Thật lòng tôi chỉ nói rằng ---chưa .

Nhưng trong bụng ,qua ba bước ,thì cái dạ dày  bục của tôi muốn ứa nước miếng vì sự mỉa mai như đường phèn.

Có lẽ là một sự quá bất ngờ , trong các bất ngờ kể ra cung là lẽ tự nhiên thôi;và nhưvậy mới đúng với câu nói của cha ông ta thuở trước mà tôi còn nhớ khi bạn học nghề với tôi cách ba 36 năm rằng :”Nhân tân cách bì”;

bởi vì xưa nay có bao giờ tôi đàm luận với ai đâu về việc này và thấy tôi cũng tỏ ra chẳng quan tâm.hoặc không hề hiểu biết.(! ?)

Vậy thì nói chi đến việc tôi làm được gì ở cái đất Tây Đô ấy!

Về chuyện làm ăn tôi có nói qua quýt cái khả năng và dự đoán vào Sài gòn làm việc ,thì lại được ngay một bà mẹ liệt sỹ hàng xóm ,vừa vào ở Sài gòn với cô con gái mấy tháng ra cha hết bụi àu hoả nói với tôi rằng:

 --Ôi chà ! Ở Sài gòn khối người giỏi, đạp xích lô cũng nói thạo tiếng Anh!

Tôi chẳng biết còn chuyện trò thế nào nữa,chỉ có một thượng sách là –im lặng!

Thế cũng là một sự trong nỗi lòng của bà mẹ già vốn tự hào  vốn có con gái là giáo học lấy được ông chồng phó tiến sỹ ., đương kim giám đố và có cô cháu ngoại bằng tuổi con tôi thi vào đại học ở sài gòn đỗ tới 4  trường .Sự bất ngờ ấy ,nằm trong ý niệm rằng tôi chỉ là kết quả của thời bao cấp!.

Thế rồi tôi biết rõ trên báo Thanh Niên ,ở Tôi lại cũng không thể không ngạc nhiên , và bị bất ngờ vì ngay cả Sài Gòn đã dùng mục quảng cáo trên mặt trang để đăng tải toàn bộ danh sách điểm trúng tuyển vào mọi trường Đại Học Quốc gia Sài  Gòn mà nghe ra thì công minh lắm .Tôi lại cũng không thể không ngạc nhiên và bị bất ngờ ,vì ngay cả cái tổng số bằng 5 điểm cho các môn cũng trúng tuyển . .vì mấy ai nghĩ đến cái tổng số ba môn học được 5 điểm kia cũng lại nổi  danh trên báo ..Có lẽ học đại học vừa là trí thức ,vừa là đồ trang sức !nh một loại hình sa xỉ  , đặc biệt cho nên giá cao ,mắc giá .

Chính những chuyện kể trên cũng làm cho tôi bất ngờ .,cái bất ngờ của sự im lặng .mà nay đột biến.. Đấy cũng là cái bất ngờ nảy sinh như một hệ quả của một định lý đa năng vậy.

  Ấy là tôi mới  nói một chút ,một bề của một tổ hợp người tôi nghĩ là họ bất ngờ .

  Còn đối với tôi thì bất ngờ ở chỗ khác,mà ở đây cái cốt lõi và cọi nguồn của sự bất ngờ trong tôi là tình cảm của con người trung thực và đôn hậu với một niềm tin và lòng yêu mến không có thời gian và không gian nào làm phai mờ .

 Khi ngẫm nghĩ tôi đã không giữ được hai dòng nước mắt và không sao giữ được giọng đọc méo xệch đi khi đọc lại bức thư gửi vào sài gòn viết ở hà nội cho anh tôi nghe  .Sự thật cũng đơn giản và cảm động .Có lẽ ở cái tuổi “quá niên trạc độ ngũ tuần”nhiều mất mát của  tôi đã làm.cho mình nhiều xúc động,tôi không thể dùng lý trí để ngăn dòng nớc mắt .qua độ chăng. Dù sao đấy cũng là một thực tế.

Bởi vì lâu lắm rồi ,tôi lui vào sự ẩn mình nơi xóm nghèo lầm lũi kiếm ăn này mà tằn tiện bằng lương hưu bạc bẽo nuôi thằng con út sao cho nên người trí thức để khỏi hổ thẹn,với anh em bè bạn ; với ông nội , ông ngoại từng 3 đời Xã Trưởng và đỗ đạt khi ứng thí khoá Hội,Khoá Đình thời phong kiến ,ba đời môn đăng hộ đối.màhọ hàng đều là Tướng ,Tá cầm quân ,giắt dân đi qua suốt mấy cuộc kháng chiến giành độc lập tự do cho dân tộc .

Bởi thế việc kiếm tiền không còn nghĩ đến nữa ,mà tính đến việc ăn đủ sống ,mặc đủ không rách rưới và lãng quên dòng trôi phú quý  để vui với mình trên những trang thơ ,niềm vui và hạn phúc của mình chỉ có khi và chỉ khi nào viết được những bài thơ trong sáng đằm thắm và thiết tha để rồi ai đó yêu văn học ,hiểu văn học biết được tấc lòng một người trung thực , đàm thắm và thiết tha mến yêu con người mến yêu cuộc sống và khuất phục tình cảm trong sáng giữa người với người .

Bao nhiêu năm nghĩ rằng mọi người đã quên ta rồi , anh em bạn bè đã quên bẵng đi con mãnh hổ trên bàn thiết kế ,con người đa năng và giàu nghị lực và uyên thâm trên công trường xây lắp đã đi vào dĩ vãng cứ như một thời xa vắng .Thời trai trẻ và tài hoa nay còn đâu,chỉ còn kỷ  niệm của một chuỗi hoài niệm mà thôi.Tài năng nay đã thành lạc hậu rồi.cái thời mà người ta gbê tất cả đổ cho hết xuống dòng sông hồng phúa đỏ chót,rằng cái thời bao và cấp đáng nguyền rủa kia (!? ).

Ấy vậy mà nay nơi tây đô còn nhớ đến một người kỹ sư có khả năng làm việc  và quyết đoán ,còn gọi mình vào sài gòn để làm việc kiếm tiền ,ngấp nghé cánh cửa giàu sang  ,vậy  há chẳng là một bất ngờ hay sao.

Cái bất ngờ  ấy là cái bất ngờ của một thời xa  lạ vẫn còn nguyên tình nghĩa đằm thắm yêu thương của một thời xa xăm dĩ vãng ,một thuở học trò một thời chung một lý tưởng ,chung một ước mơ hoài bão tên các nẻo đường của thủ đô Hà nội ,của một thời nếm trải giông bão của bom đạn giặc Mỹ phủ xuống bờ đê ,góc phố ,phủ xuống con đường dẫn về thành phố đã sinh ra mình thuở ấu thơ ,trứng nước.

Cái tài năng kỹ thuật của mình thời nay nào có gì hiếm hoi mà phải gọi từ Hà nội ,Nam Định vào Sài Gòn , đấy là nghĩa tình như là ruột  thịt không bao giờ quên nhau khi có một khả năng tạo dựng đời sống vật chất tốt tươi cho bản thân và con cái mình .Một tình cảm vô tư ,trong sáng và rất thực tế của những con người đôn hậu có trước có sau.

Ở cái thời buổi “hý trường “ này ,giai đoạn lên men của đồng tiền ,giữa lúc tiền đẻ rsa tiền ,sự tha hoá và thoái hoá của đạo đức của gia phong tận cốt cán mà còn một sự quan tâm ấy thì đó chính là sự bất ngờ .Một cái bất ngờ làm người ta khoẻ  khoắn và tin ở con người ,tin ở chính mình ,tin ở một chế độ chính trị   cộng sản chân chính đương quyền  nay còn đâu mà những người chân chính hoặc non yếu thì đã rời xa đảng ,thậm chí có lúc thoá mạ Đảng .Có lẽ độ vài ba năm nữa thì đại hội Đảng cũng sẽ coi việc đại biểu chính thức đang khai hội và trước hoặc sau lúc đọc diễn văn có đi vào nhà thổ tìm điếm thì chủ tịch đoàn cũng chỉ khuyên họ nên tiêu ít tiền mà thôi. ! và nhác nhở cần phải trở thành  ” nhà vô địch”  với bao cao su OK để tránh khỏi căn bệnh thế  kỷ mà bay về là là như cánh cò bay trên màn hình tivi lúc quảng cáo!

  Chao ôi ! Chính khách ngày nay đã chính tắc cho chính những hãng mại dâm “xịn”nhất Việt Nam rồi .Không biết cái kỷ luật kia nặng hay nhẹ hơn những khoa học gia cộng sản hộ chiếu đỏ để buôn thuốc lá lậu xuyên quốc gia năm nào hay cũng chỉ là cái sinh hoạt mà thôi .;có giống như nghị quyết tỉnh uỷ xử lý tỉnh uỷ viên buôn lậu chỉ đến cảnh

cáo và chú dẫn giải thích rằng có tội nhưng không có khuyết điểm (! ?) Than ôi ! họ tạo ra những khái niệm đến buồn cười !

Đoạn đường dài dọc theo đất nước một lần nữa in dấu chân người lính Cụ Hồ ,người :Sỹ quan “Việt Cộng “ chỉ có khác đâu đó và ai đó đã quên và trên ve áo tôi không còn quân hàm khi đã đi hết trọn vẹn cuộc kháng chiến chống Mỹ ,một cuộc chiến mà tuổi thanh xuân của tôi trôi theo bài ca :Giải  phóng Miền Nam” mà chính tôi chỉ xác định chính xác bản thân mình là cựu chiến binh và có khi là nhân chứng lịch sử khi mái tóc đã ngả màu mà trái tim vẫn còn nóng bỏng khao khát một tình yêu đôi lứa tuổi thanh niên.,Cái con người lính thuỷ và lớp người thứ nhất được lấy làm đạo quân tiên phong trên mặt trận văn hoá là về quân chủng và toả đi tuyên truyền  cho  bài ca “ giải phóng Miền Nam của Huỳnh Minh Sirng khi nó vừa cất lên tiếng kêu chào đời .,thì nay là một kỹ sư đi làm thuê với một bề dầy kinh nghiệm và  một tri thức hạng giáo sư với khả năng kỹ thuật được tích luỹ qua nhiều công trình ứngthi công ,qua nhiều thiết kế,luận chứng kinh tế cùng với các bậc thầy của giảng đường đại học hôm nay ;cái con người thuỷ binh ấy đã trưởng thành và đã từng cho những kẻ đố kỵ bất ngờ rơi tõm xuống xuống vực sâu của tri thức và người kỹ sư phải gánh trách nhiệm trọng lực xã hội V.N với đôi vai sỹ quan “Việt Cộng” vốn mỏng manh và dũng cảm  .; cái con người ấy có ai biết sau những bước đi gập ghềnh với mái tóc bạch kim bồng bền bên đôi kính trắng mỗi khi bình minh lên và hoàng hôn xuống trên một

mảnh đất xưa kia là vùng chiến địa ở cực nam trung bộ xa xôi và đầy nắng gió .

Tiếc thay sự bất ngờ chỉ là sự bất ngờ với chính tác giả mà thôi, sự bất ngờ không dừng lại để nổ ra nhưng dòng để rồi nảy sinh ấy như là một chuyện hài hước  cười trước mếu sau tiếp bắn phá các hạt nhân củ sự việc để rồi nảy sinh những bài học mới bổ xung cho câu ngạn ngữ “Đi một ngày  đàng học một xàng khôn “ mà éo le thay cái xàng kia phải xàng lọc trong đám bụi bặm của thị trường lao động bị ô nhiếm trở thành một sản phẩm dở là hợp chất ,dở là hỗn hợp ; để rồi những nảy sinh ấy như là một chuyện hài hớc cười trước mếu sau ,vô cùng trào lộng của một lớp người béo bụng , ăn to và hiện đại rất rắc rối ,lắm cồng kềnh và thu gọn lại trong vài ngón tay khéo nhấn lên bàn phím của máy vi tính.

Chắc rằng, độc giả của tôi đã khó hiểu ,nhng thôi ,khi đã tiếp cận với lý thuyết tương đối thì ai mà chẳng  ngỡ ngàng và hoài nghi. Xin hãy tin rằng những trang viết ấy và những trang sau ấy chỉ loáng thoáng những câu chuyện nửa chừng như một nét chấm phá gợi ý và gây ấn tượng của trường phái hội hoạ hay là như những bản xô nát đầy kịch tính cứ như là tường thuật hay tờng trình ,nhưng chắc chắn cácbạn của tôi cũng gips cho mình luyện thêm lòng nhẫn nại và hiểu phần nào đó trcủa xã hội quanh ta.

2---SÀI GÒN  1996.

 Con tàu xuyên dọc đất  nước đưa tôi rời Nam Định vào Sài gòn giữa trưa mùa Thu chợt giông gió .Tôi chuẩn bị cho một chuyến đi đầy bất ngờ và những việc diến ra ở sài gòn và miền trung tôi còn chưa tường tận và bên cạnh một sự chu đáo từ hình thức đến sức khoẻ và kể  cả tậpquán làm việc của một kỹ sư đơn giản  mà đầy đủ theo dự đoán trong quá trình lao động có một sựhỗ trợ rất đắc lực của những người thân thích ruột thịt gần gũi nhất và cũng có lẽ sự chuẩn bị cho một đợt lao động ít nhất cũng là dăm bẩy tháng .

Khi con tàu đã vượt qua đèo Hải Vân tôi vẫn chưa biết rằng khi con tàu vội vàng lao đi thì cơn bão số 2  cũng lao theo con tàu ấy .Con tàu tôi đi vội vàng rời khỏi ga để lao vào vùng cát trắng và vượt qua đèo Hải Vân đi vào Sài gòn .

Phía sau tôi là thiên nhiên khắc nghiệt tưởng như giận hờn đuổi theo con tàu bằng cơn bão với sức gió dữ tợn tiềm tàng một sự tàn phá mà khí tượng có lẽ chưa dự báo hết.Con tàu thì vượt qua đèo còn cơn bão thì tạt ngược lên Tây bắc sau khi đã rũ bỏ năng lượng tiềm trữ từ biển đông để tàn phá một vùng lúa đang mênh mang niềm hy vọng của con người sau những ngày dãi nắng dầm mưa ngoài trời gay gắt ;vì vậy khi con tàu đã an toàn về tới sân ga Sài gòn cuối cùng của nó thì tôi vẫn không thấy gì   khác thường mà phải vài ngày sau thì cái thông tin đại chúng mới lan truyền đến dãy phố mà tôi tạm trú trước khi ra  Phan Thiết ;Sài gòn trong những ngày ấy vẫn thản nhiên ,bình dị như là chuyện thường thường vẫn xảy ra ,nhịp

sống vẫn ồn ào xôi động , đài truyền hình thành phố Hồ ChíMinh hằng ngày vẫn phát đi 3 chương trình khác nhau trên 3 kênh sóng kênh 5 ,kênh 7 và kênh11nhưng vì hai miền xa xôi và là truyền hình địa phương nên giông bão tàn phà ngoài miền Bắc thì cũng giống như ở Phi-líp-pin hay Singapo  vậy ,chẳng có gì trên màn hình cả,không ai nghĩ đến một sự cứu trợ cho Bắc Hà vừa sau khi bị thiên nhiên tàn phá ;chỉ sau khi tan giông bão ,báo chí,tin tức từ trung ương và sau bão lụt lội ê chề nhờ có sự lãnh đạo vĩ mô thì cái vi mô mới mở ra thành tình người nghĩa nước ;cái mà ta gọi là hoạt động nhân đạo ..Cái hành động nhân đạo ấy đã diễn ra ở các công  trường và xí nghiệp có ãi mà thôi .;nhng nó cũng chỉ thoáng qua và được chấp hành không bàn luận như một thói quen của ngời Việt Nam chúng ta từng trải qua biết bao gian nguy hiểm nạn của kẻ thù khi người ,khi là thiên nhiên.

Từ Bắc vào Nam lại ngược lên cực nam Trung bộ ,tôi vẫn được may mắn thường xuyên đầy đủ báo,tạp chí cũng như Radio ,tivi .vì vậy ,tôi theo được những gì xảy ra ở miền bắc nơi quê tôi và nơi tôi còn cả “đại bản doanh’ gia đình.vì vậy lòng thương cảm và trách nhiệm đã làm tôi tự động yêu cầu Cậu Nghĩa thủ quỹ của  xí nghiệp trừ pnhư thành viên lâu năm  trong xí nghiệp . Nhưng không hiểu tôi đã buồn hay vui ,chỉ biết rằng tôi chẳng có phản ứng gì khi cậu Nghĩa đã gạt chuyện đó đi và khẳng định ;

                  --Anh không cần phải đóng góp gì cả !

Phải chăng đó là thực tế khách quan      

 .Tôi không phải đóng góp chỉ vì việc từ thiện bây giờ chỉ là việc cực chẳng đã ,ai có thể không làm thì càng tốt!Chỉ biết rằng ,nếu tôi được góp vào cái lệnh ban ra ủng hộ ấy trong lòng tôi đầy chân thành và đầy trách nhiệm với quê hương ,không mảy  may vị kỷ ,nếu tôi nài nỉ cố tình ủng hộ thì ắt sẽ là lạc lõng .

  Tất cả những điều ấy không nói lên một cái gì trong tình cảm mà có lẽ tình cảm  cứu giúp nhau đã được nhà nước và Đảng cầm quyền đưa vào lẽ sống của những người dân lao động VN qua hàng nửa thế kỷ long đong vất vả tổn hại máu xương mới giành  lại được độc lập tự do cho đất nức và dân tộc .Phải chăng người dân VN không ưa thích chính trị ,không tin vào những chính khách ,nhưng hoạt động của người VN rất chính trị hoặc như một chiếc máy hoạt động theo dây truyền của bộ máy hành chính .phải chăng chất chính trị phi sách vở chỉ có lòng tin yêu và đức cần cù ,hy sinh và chịu đựng .

  Bây giờ,phải chăng hành động nhân đạo như một lệ làng do  đảng cầm quyền duy trì ,mỗi khi đâu đó có thiên tai hoặc một dân tộc nào đó bị dồn vào chân tường kinh tế ;và như thế là một đảng chân chính ..

Có lẽ đảng cộng sản ngày nay tồn tại chỉ ở phần đó mà thôi ,trong khi việc cứu trợ bằng  kinh tế tài chính thì đảng cộng sản ăn theo còn hữu thực thì phụ thuộc vào tiềm năng của người dân cũng như sự sợ hãi vì sẽ bị trù  úm nên phải răm rắp mà làm cho mọi sự việc đều “dĩ hoà vi quý “   vậy.

  Sài gòn ngoài những sự òn ào ,sôi động ,giăng mắc người xe đông đúc mà bất kỳ ai đến đều cảm nhận được ,ngay cả những người mù ,chỉ trừ khi ai đó vừa mù vừa điếc .Nhưng cái mà không phải  ai cũng thấy thì chính là những sinh hoạt thường nhật của xã hội mà lần này –năm 1996  tôi thấy rõ hơn và thành điều phải viết ra .Chắc có lẽ , gần đến và vào dịp những ngày tháng 7 hằng năm thì có thể gia tăng hơn các ngày khác trong n;cái áo cà sa lê thê theo đôi chân đất dọc các phố Sài gòn mà thường chỉ những phố không đông đúc lắm còn các đại lộ thì ít có và hầu như khong có; nhất là vào các nhày rằm ,rằm tháng 7 hằng năm thì  cứ như ngày hội làm giàu của các phật tử áo vàng , áo nâu dọc theo lối mòn tín ngưỡng;không hiểu vì ảnh hưởng gì mà lòng tham vọng hay lòng nhân hậu từ bi đến đỉnh điểm của các thầy tu áo vàng hành khất mà khi qua cổng nhà Chị Huyền ,vài nhà sư dừng lại và chỉ được đáp lễ bằng cái lắc đầu của tôi từ phía trong nhà mà tôi thấy như nhà sư kia căm tức dồn lên đôi mắt , ánh lên tất cả sự bực dọc và có cẩ cái ngạc nhiên vì cái lắc đầu ,với sư kia là vô lý   !!!với cái mà sư cho là việc hành khất của các sư vãi không thể không bố thí,lắc đầu là không được ,bởi thế sư kia nuốt giận rồi lê  bước tiếp …

Tôi chợt hiểu ra và đinh ninh rằng tuy đi bộ có mệt mỏi đôi chút nhưng chất men cho nhà tu hành nó làm cho say lòng là kiếm tiền và tiêu tiền Chùa nhờ vào bất khả chi của muôn người .

  Quả thật cái linh cảm của tôi và sự cảm nhận ủa trái tim mình không xuất phát từ tư tưởng vô thần mà cính là ánh mắt và gương mặt hành nghế của các sư thầy ,sư bác bừng dậy và ánh lên một phép tồn tại ở cái thế giới loài người cúng ma cúng thần ,cúng phật lan tràn ở công trường ,nhà kho và cả ở góc phố .

Con người và bộ máy ở Sài gòn trong những ngày này khó có ai có thể đo xem được có bao nhiêu phần tư bản , bao nhiêu phần vô sản bao nhiêu phần cách mạng,bao nhiêu phần nhân ái .Người tâ kiên quyết trừng trị những đến tàn nhẫn mà suy cho cùng ,những chùa phật giáo to tướng ,lộng lẫy cũng không thể nói lên những nhân ái từ bi cho kẻ tha hương cầu thực ,mà ở Sài gòn thì Xã nào ,Phường nào cũng có chùa ,chùa cứ to thêm và lớn thêm , đông thêm theo cung bậc hành chính Quận to hơn phường và vân vân ,,,…Người Sài gòn sùng Đạo Phật và bao giớ cũng có lẽ nghĩ rằng mình thuộc trường phái Trúc lâm nhưng chẳng thấy mấy ai là người Sài gòn ra thắp hương cúng oản ở chùa Yên Tử --Quảng Ninh.

Ở đây  ,có lẽ đạo Phật theo một bản sắc nào đó mà nó được gây men từ thuở lọt lòng .và tín ngưỡng từ khi bắtđầu làm cha mẹ .,cứ như là một chân ý vậy ..

Thật là văn minh , cái văn minh làm cho tôn giáo trở thành niềm vui ,nỗi buồn …!!!

Thời gian ngắn ngủi tìm hiều việc làm ăn sinh sống ở Sài gòn đã in đậm trong tôi một sót sa nhân tình thế thái ; ấy là sự thoái hoá của thanh niên Nam Định khi đi kiếm sống ở tây đô này. Quả thật dù có cả tin đi nữa , thì vẫn còn một thí dụ là : một thanh niên 20 tuổi ngay sát bên tôi ;khi trở về trò chuyện với với các con mình tôi mới vỡ lẽ ;chính con một cô hầng xóm đã bị ngồi đồn công an ở Sài gòn vài ngày rồi ra Bắcvà rồi kể lại cho con trai tôi nghe  mà bây giờ yiện thể tôi mới nói đến . .Té ra không phải chuyện :”bùng đi miền nam “của anh chàng kia năm xưa ;chính là chuyện thảm hại cho những thanh niên vô họcNam Định vào tây đô kiếm sống .Thành Nam không có sự cùng quẫn

về kinh tế , đời sống có lẽ nào đứng trên bờ vực thẳm mà sao ngườn dân đông đô ,tây đo đã mặc cảm sự khốn cùng của một thành  phố lớn thứ 3 bắc Hà này nhất là đối với tầng lớp thanh niên và gia đình những người lao động trí óc và chân tay. ..Chính việc tôi bước chân vào làm việc ở

Sài gòn cũng là hệ quả của mặc cảm đói nghèo của thành Nam ,nhất là những người có học vấn và nhân cách .Hơn thế ,các cháu tôi ,anh chị em gia đình này ở Hà Nội ,Sài gòn thường nghĩ và hình dung ra cuộc sống của gia đình tôi cũng như người dân thành Nam dưới gót dép thiên hạ ,lầm than ,cần phất cao lácờ SOS.

Thực tế, được Anh Tùng mà tôi coi như anh ,như bạn từ thuở ấu thơ đến nay ,anh cũng đã từng du học ở Thượng Hải trong thời hưng thịnh nhất của Việt-Trung-Xô.

,,một thời vang bóng trên đất thủ đô ,một người cộng sản được phát triển từ chiếc nôi giai cấp công  nhân --- Nhà máy sợi Nam Định ;anh kể cho tôi nghe biết ,vài năm trước ,trên những nẻo đường phố ,bến bãi Sài gòn có thanh niên chờ lao động ,tìm kiếm việc làm hay bốc vác ,tạp dịch ,hoặc chơi vơi haoăc bảng lảng đâu đó trong nơi phu phen tạp dịch ấy thì bất luận có vi phạm pháp luật hay không, đều xếp vào loại nhàn cư vi bất thiện,nếu  là thanh niên thành  phố Nam Định vào  , đều được mời về Công An Quận ,công an phường tạm giam vài ngày rồi thả ra . để mà rời Sài gòn ra Bắc . Bởi vì sự quá xá ,quậy phá đã làm cho trật tự xã hội trở nên rắc rối ;nhĩa là công an cho rằng “phải làm ỏ”.cứ như Ngô Đình Diệm diệt Cộng năm nào xa xăm.

Thật đau lòng ,khi ai đó sinh ra và lớn lên ở Thành phố Nam Định  khi nghe khi biết cái câu chuyện không còn làm cho ta hiểu cái khái niệm trục xuất công dân VN đang cư trú bất hợp pháp trên đất V N.

Trong khi đố Tỉnh uỷ và ác bí thư luôn thăng tiến ngày càng nhiều từ các Tường lý luận chính trị quốc gia Nguyễn Ái Quốc !!!

 Cho dù cái tai tiếng ấy chỉ một thời ngắn ngủi bị công an dọn dẹp như tróc đi cái mầm cỏ dại găm vào hòn ngọc viễn đông .Cái lịch sử nào ghi lại tình trạng lịch sử này .Than ôi !Họ thăng quan tiến chức mà nợ nần chồng chất ,thanh niên địa phương đi tha hương cầu thực thì phải dấu đi cái quê quán của mình nếu như không muốn tai tiếng đeo đẳng dù là ngắn ngủi .Vậy chúng ta hãy công bằng mà xem xét đâu là hiện tượng , đâu là bản chất , đâu là xu hướng lịch sử , đâu là lịch sử , đâu là trái đâu là phải và  kẻ đáng nguyền rủa kia là ai ?

Sài gòn tháng 9 xem như là một mùa mát mẻ và dễ chịu một mùa thu của đất nức ít lá vàng rơi mà ấm ấp nhiều hơn nắng gió . Những cơn mưa chiều bất chợt ;không có nhiều lắm thiên nhiên  lộng lẫy và mát dịu trước những công viên và thư thả cho những dòng chảy của xe mô-tô , ô-tô đủ loại tấp nập đi về giăng mắc như một khung cửi của máy tự động thay thoi . Ồn ào ,sống động là nét thoáng qua của ảm giác ngưpì ta,

Sài gòn hôm nay khác rồi,đi trên đường phố đừng  hỏi đường vì  họ không biết lối ,nếu như ta đến một lần mà còn lạc lối ; hai là,họ sống bằng nghề gọi là “vận chuyển hành khách “

Sài gòn cuối năm 1996 mê tín cao hơn tín ngưỡng . và vì vậy công trường xí nghiệp công tư đều tiếp thu tế lễ một đệ tử mê tín. Chắc chắn độc giả sẽ không hài lòng về điều này .vậy thì ,phải chăng tín ngưỡng và mê tín không có biên giới, lẫn vào nhau’ và nó hoà tan vào nhau như một chỉnh thể của niềm tin hay sao! một chỉnh thể mà khoa học và tri thức trở thành có tội và phản phúc hay sao!

   Cúng tế bên bờ suối để chạy được và khi chạy rồi lại phải cúng thổ sông thổ suối vì doạn dòng chảy này dở sông dở suối đã trở thành cái lệ làng mỗi khi  có cái gì đó gọi là xong . như chỗ công trường nơi tôi làm việc khi đã kê xong chiếc máy bơm nước to tí tẹo cho khỏi gập ghềnh và chèn vào cho chắc bằng bê tông không cốt thép nhưng mác rõ cao bên bờ dở sông dở suối để chạy được và  khi chạy được lại phải cúng thổ sông thổ suối ,mà đã cúng thì phải ăn ; mà ăn thì không phải mấy anh công nhân lặn lội lắp ống mà phải cả văn phòng hành chính nữa .Kể cũng lạ !  Có thiếu gì cách tiêu tiền cơ chứ ! Tôi cứ nghĩ vơ nghĩ vẩn rằng :Họ giàu quá và ngu quá ! Việc làm của họ mạnh mẽ quá đến độ đè bẹp những thực tế khó để họ yên lòng!

Thực ra ,những nhận xét nêu trên không phù hợp với loại văn chương có tính văn học và cũng kiêng kỵ vũ đoán và kiêng khem cả tính triết lý ,nhưng như tác giả đã tựa cho mình , rằng ,sự trung thực bằng giác quan thứ 6 và trực giác của mình để gây một ấn tượng cho ngừi đọc như một bản xô-nát–ta hay một xê-rê-nát chiều.;vì vậy tính chân thực và bác học phải chăng không cho phép hoà quyện vào một nhận xét lý trí ,xuất phát từ thực tế từng trải và

trực quan sinh động đến tư duy khách quan để nói một khách thể của thẩm mỹ hay sao !!!

Và vì vậy ,tác giả đâu có dám khẳng định ,cái gì đẹp ,cái gì chưa đẹp ,cái gì hay ,cái gì dở ,cái gì hùng ,cái gì bi ,cái gì cười ,cái gì khóc và vân vân….

Cũng như chất hài không hàm chứa trong trong cách gây cười nào đó những điều này ,những bạn đọc của tôi có đặt ra và bình luận cũng có thể làm cho những cuộc vui đầy  chén ,tiếng cười tàn đêm và trở thành cái giá của con người say xưa thế thời ,chiến cuộc thuở Maketing này và ắt không đến nỗi vô vị và nhạt nhẽo khi văn chương đài dòng và lòng thòng lắm chữ ít nghĩa của người viết, mặc dù có chứa đựng góc cạnh khác nhau đôi chút

.

Cầu Mỹ Lợi SaiGòn 2018Ảnh tác giả chụp

Miền trung xa xôi

Tôi gọi là miền trung xa xôi vì Phan Thiết là cực nam trung bộ mà tôi lại còn cách biển Phan Thiết gần 20 km theo chiều cao nguyên --một vùng chiến địa năm xưa đầy nắng gió và nghèo nàn bên con đường sắt bắc – nam , đó là Ma Lâm  Hàm Thuân -Bắc

     .

Một vùng đất hẹp và rộng rãi không có nhà cao cửa rộng nhwng hứa hẹn một thị trấn tươi vui với cánh đồng mía và nhà máy đường ;tiềm năng đất đai và quy hoạch cây công nghiệp mía cũng như sự tự động điều chỉnh của dân vùng này xung quanh lúa nước ,màu và trái cây cũng hứa hẹn một đời sống đô thành mặc dù vào những năm 96 này Ma Lâm chỉ có một bễ lò rèn chạy bằng than củi .

Người dân vùng Ma Lâm này từ vùng lân cận như Phan Thiết ,Phan Rang,Phan Rí .. đến cư trú sau ngày nước nhà thống nhất ,cho nên người lao động thuần tuý , đôn hậu ,chất phác,và còn lắm gian nan vất vả vì sự lạc hậu của công việc đồng áng ,vườn cây.

.Miền Trung--Cực nam trung bộ với con suối to mà tôi đã lặn ngụp nơi đây ,--Ma lâm như làm cho da tôi thêm xăn lại như sức sống đâu đó từ rừng núi Quảng Ninh ,Hoà Bình lan trên khắp thân cành mình và đâu đó bóng nhà sàn

Hàm Yên--Bắc Mục sưởi ấm bởi ngọn lửa bên bếp mùa đông giữa mái gồi sương núi .Tôi không nghĩ rằng mùa thu ở miền trung đủ sức hâm nóng dòng suối dài dặc là nguồn nuôi cây lúa nước của đồng bào nơi đây ;tôi ngâm mình trong dòng nước hơi âm ấm của một vùng đất mà chỉ ở đây tôi mới thấy có.

Ôi ! Tổ quốc trong mắt tôi,trong lòng tôi mà cứ nghĩ có thể dễ dàng và dễ lắm khi tôi sống những năm tháng cuối cùng của cuộc đời ở nơi xa xôi bất ngờ này ;khi tình người và sự cảm  nhận  của mình như là anh em ,chị em lâu lắm rồi nay mới hàn huyên .Tôi cũng không bất ngờ khi ăn ở và làm việc ở đây ,nơi đất khách quê người này mà lòng mến yêu,thân thiện ,chan hoà và cởi mở của những con người miền cực nam trung bộ này với một người xa lạ từ Hà Nội vào.Họ sẵn sàng và nhiều lúc chỉa với tôi những tâm tư ,tình cảm riêng và không ngại ngần để tôi hiểu rõ những khúc mắc của  tình cảm láng giềng của họ với nhau đẻ rồi tất cả hiểu nhau và đằm thắm hơn .Bởi mấy ngày qua họ đã coi tôi như một người em , người anh ,như một người ông một người chú .Ai cũng vậy ,họ đều bắt đầu bằng một sự ngỡ ngàng vì mái tóc trắn bồng bềnh trước gió , để rồi đằm thắm và thân tình bởi ánh mắt và nụ cười làm họ cugx phải thốt lên cái sức trẻ đẹp theo mỗi bước chân và bóng dáng dọc theo khắp chốn công trình xây dựng theo mỗi buổi sáng nắng và chiều mưa của đất Hàm Thuận Bắc.trai sạnmà nhiều mau mỡ này.

Trong thanh bình ,với người dân nơi đây tôi như sống những ngày tôi là một anh lính trẻ trong lòng người dân miền bắc thân thương ,của những thời những ngày hoà

bình và lửa đạn nơi xa xôi hẻo lánh cũng như đô thị .Tình cảm đằm thắm và yêu thương vốn được vun đắp từ khi bước chân vào Sài gòn tới nhà chị Huyền ,và anh Tùng như được nhân lên khi tôi đặt chân lên vùng đất chiến địa miền trung năm xưa .,bây giờ thành mới lạ ;nó được nhân lên bởi số nhân tình  người đằm thắm và tin mến nơi tôi cho dù tôi chẳng có ích gì cho địa phương như ngày nào năm xưa với những nơi tôi đã đến và ở đấy     

.   Khi sắp rời Ma Lâm về Sài gòn ,tôi có ý định mang về nhiều món quà của vùng biển ,một vùng trái cây như mực khô ,trái Thanh long đỏ chót tươi rói như tấm lòng tôi ;vì thế tô đi mua và nhờ mua nhưng không phải vì nhờ mua mà sinh ra cái lòng nhiệt tình săn đón ,hàng ngàn lần không ,nếu nghĩ đơn giản về mua bán là một tội lỗi đối với tình cảm người ta , đó là tôi luôn thấy cảm động vì một sự đồng cảm và hiểu biết sau những ngày sống cùng nhau trên một vùng đất và xa xôi nơi đô thị .

Nhưng ,tôi không mang được chút xíu  quà nhỏ mọn nào của vùng Phan Thiết ra bắc hoặc vào Sài gòn nhưng tôi mãi mãi mang về miền bắc và mang vào miền nam những tấm lòng của người em gái,anh trai ,cháu gái ,cháu trai sự ân cần và lo cho tôi đôi chút quà bé  bỏng khi không thành vì vội vã của tôi rời công trường đã trở thành một nỗi buồn của những con người đằm thắm ấy.

.Trước khi về Sài gòn và nay chấc anh Năm vẫn đinh ninh và hối thúc mấy cậu thanh niên địa phương thường vào rừng sâu làm ăn ,kiếm về và ươm trồng  cho tôi đôi gốc cây thiên tuế để một ngày kia cây thiên tuế ấy vươn cao

và trường sinh trên vùng sông Hồng màu mỡ ,thu gọn trong sân nhà cỏn con của mình ..Xin các bạn chớ coi tôi là kẻ hay tán róc ;không ,phải chăng thời cơ để nhà tôi có vài cây thiên tuế ấy là một chân lý như những lẽ thường tình mà lịch sử của một đời cây đã gắn cùng tiểu sử của một con người.

  Những điều đó tôi không lấy làm lạ ,mà nó làm tôi vui mừng vì mình vẫn lưu giữ đầy đủ phong thái của một con người chân chính , đôn hậu mặc dù lòng tôi ,trái tim tôi phải bật ra những cay đắng và mất mát,thiếu hụt của một đời chinh chiến và gian lao từ thuở ấu thơ.

 Bàn chân lao động đã bao lần đặt chân lên đất bắc hà của tôi thời  trước ,chỉ mới dăm năm nay thôi ,những nơi ấy chưa bao giờ bất ngờ vì sự có mặt của người kỹ sư ,mà họ chỉ có ưu ái và tin vào năng lực làm việc ,tài năng gần như có  tiếng của một cơ quan thượng tầng kiến trúc xuống cơ sở để thực thi cái mà sự có mặt của kẻ thiết kế và vững vàng về lý thuyết như là một cứu cánh cho cơ sở ; ấy vậy mà hôm nay ,thời gian không xa xăm mà lớp bụi thời gian ,lớp bui mờ của văn minh tư bản  đã làm cho một chỉ  huy trưởng  công trường một công trình xây dựng nhà máy đường Bình Thuận phải bất ngờ và ngạc nhiên ,thậm chí còn khó hiểu vì sự tồn tại của tôi trên công trường khi mái tóc trắng bồng bềnh trước gió cho dù tôi mắt sánh,ngọn bút ,cây chì đen cũng như bước đi trên sỏi đá gập ghềnh vẫn  ngang tàng và bền bỉ .

     Anh Nguyễn –Phó giám đốc xí nghiệp 1 thuộc công ty xây dựng số8 --tổng cục  1 ,sau khi làm thủ tục ,xét hỏi sở trường sở đoản và sao chụp văn bằng của  tôi tại văn

phòng xí nghiệp ở Sài gòn đã ký hợp đồng với tôi trên công trường và khi ở công trường đã bộc bạch rằng :

    --không biết nguyên nhân nào mà anh còn phải xuống công trình ?

Anh không hiểu vì sao và nghi ngờ việc tôi còn xuống công trường để trông coi cái công việc cơ điện không lớn lắm với một chiếc máy trộn bê tông kềnh càng và rắc rối nhiều mà hiện đại thì không có mấy này;cái mà thường gọi là trạm trộn bê tông tươi ,nghe mới đầu chưa quen tôi cứ ngỡ là nó hiện đại lắm nên cần kỹ sư có năng lực vào làm việc ;nó như một ông già không còn bản lĩnh nữa mà vẫn phải gánh vác một nhiệm vụ của một thanh niên sung sức ,công việc phán quyết cái giá trị công trình và lỗ lãi của hàng ngàn khối bê tông xi măng trộn lẫn với nước và đá cát .

   Sự bộc bạch đầu tiên của anh cũng là chẳng hiểu tôi giàu hay tôi nghèo ,tôi chỉ cườimà thôi.Phải chăng ,như tôi ,dứi con mắt anh Nguyễn vì đói nghèo mà phải dãi nắng dầm mưa ở một vùng đất xa xôi này .Than ôi ! Một người chỉ một ý tưởng đồng tiền và làm giàu là cần và đủ .

   Bắt đầu của sự ngạc nhiên về công việc rồi đến bất ngờ về hoàn cảnh bản thân ,sao có thể rời gia đình tổ ấm ngoài đô thị để đến nơi xa xôi nắng gió lao động.Anh nói với tôi :

                  ---Sao mà bà ấy cũng cho ông đi chứ ?

Tôi chỉ cười và cũng không thể giải thích được;mà thực ra câu hỏi đó là chính xác và thực tế.

Từ những ngạc nhiên ấy của anh Nguyễn mà dẫn đến sự giao hẹn với tôi trước khi ký hợp đồng rằng:

  

         --Anh không nên và không cần thiết báo cáo gì về xí nghiệp ở Sài gòn ;tất cả đều thông qua chỉ  huy trưởng .công trường và những việc gì báo cáo về cho giám đốc ở Sài gòn cần báo cáo phó giám đốc trực tiếp ở công trường trước đã .

  

Tôi vui vẻ mà rằng :

            --Anh không lo,cứ yên tâm đi ,Mặc dù việc gọi tôi vào Sài gòn gấp chính là Giám đốc xí nghiệp, xí nghiệp nói với tôi là chị ấy yêu cầu .cho nên ,chị Ngân là giám đốc xí nghiệp quyết định tôi vào Sài gòn và xuống công trường ;còn tôi ký hợp đồng trực tiếp với anh ,và không biết chị Thuý Ngân là ai ,vì như vậy là đúng luật hợp đồng .

Hơn nữa  tôi vốn không thích thú gì và rất ghét phản ánh sau lưng .Tôi cũng là người biết điều để không xâm phạm vào nội bộ xí nghiệp . chắc chắn bề dầy công tác và phong thái của mình ,anh sẽ  không có gì đáng ngại với tôi cả .thực ra với tình hình như vậy tôi cũng không đành  phản ánh những gì mà tôi thấy cần trực tiếp cho chị Thuý Ngân rõ.chính những gì diễn ra trong thời gian ngắn ngủi này đã cho tôi một khái niệm về thực tế của xí nghiệp này cũng như những đặc trưng ơ bản của các xí nghiệp xây dựng thuộc tổng 1 bộ xây dựng .Hầu hết là điều hành sản xuất,thi công và thuê mướn lao động theo kiểu giang hồ hảo hán , đúng là hả hán giang hồ mà cũng chỉ là kiểu ảo hán mà thôi .;còn điều hành thì đúng kiểu giang hồ ..Cũng lạ thật,nếu đi sâu vào nghiên cứu cơ chế thì chắc chắn

cũng chẳng tìm ra được những gì cho một lý luận cả..Thực chất cái mốc của nó là làm xong cái thiết kế mà thôi.còn quá trình thực thi và hiệu quả của công trình thì hãy xrts đoán sau một thời gian nữa.

Mặt khác,con đường chúng ta đi đâu chỉ có sỏi đá mà dọc hai bên đừng còn có cây cỏ ,lá hoa ,sắc màu làm ta hứng khởi theo mỗi bước chân.

Những câu chuyện của tôi với anh Nguyễn sau những giờ làm việc ban ngày ,bên bàn café buổi  tối hay sau bữa cơm chiều thư thái cũng là những giây phút của tình cảm  amh em không chút xa lạ;bởi anh cũng là người cởi mở và tình cảm trong đời sống thường nhật mà cái gia đình chủ nghĩa đôi khi đã làm sa sút  đi sắc thái của người quản lý kinh tế và thi công.Phải chăng ga đình chủ nghĩa đậm màu sắc cá nhân đã đem đến những hiểu sai về năng lực làm việc .Câu Nghĩa thường nóí với tôi :

   ---Anh ta chẳng biết gì cả và dốt lắm !

, đã vài ba lần giữa em  và ông Nguyễn quặc nhau và ông ta phải  chịu.

.Rằng , ông ấy nói gì anh cứ lờ đi ,vì ông ta dốt và chẳng hiểu gì cả,chẳng biết tính toán và khoa học gì đâu.

Tôi vẫn có hy vọng trong dịp ra Phan Thiết sẽ có thời gian và khả năng ra Nha Trang tìm gặp lại người bạn cùng thành phố ,cùng dân máy dệt  Nam định nhập ngũ và cùng là binh nhì cơ điện hạm thuyền Hải quân từ những năm 62,63 ,lúc còn là những chàng trai . Đấy là Ngô Tử Hạ .;nghe nói nay là đại táhải quân ở Nha Trang ;một người

bạn đã cùng nhau trong những năm huấn luyện và bảo vệ vùng biển Việt Nam ,cũng là những hải quân V N được lựa chọn khákỹ lưỡng ;cà rồi chúngtôi rời Tiểu đoàn huấn luyện tân binh , Hạ thì xuống tàu Tuần la –Phân đội 7 làm thuỷ thủ Cơ điện ,còn tôi ra Thu  Ngguyên Hải Phòng thuốc Đoàn tàu không số . Tôi vẫn còn lưu giữ hình ảnh người bạn có nước da trằng , ít nói và chững chạc của một Đảng viên Đảng Lao Động V N .Tôi đã tưởng rằng sẽ có dịp cùng anh Nguyễn ra Nha Trang một chuyến và chắc sẽ có là nhiều chuyện bất ngờ .

 Sự trùng hợp có tính ngẫu nhiên là ở chỗ :Chính anh Nguyễn tự bộc bạch trong khi  trò chuyện tôi mới biết ,Hạ và Nguyễn lại là anh em đồng  hao, cọc chèo với nhau.Cho nên chúng tôi cũng gần gũi nhau thêm và có phần bớtđi những nghi kỵ ban đầu .

Tôi hoàn  toàn không muốn và không có ý định nói chuyện nhiều xoay quanh chiến sỹ năm xưaa,nhưng mỗi khi ngồi nói chuyện thì chính anh  Nguyễn lại dãn dắt vào đề tài ấy và về Anh Hạ .,có lẽ chỉ có điều ấy làm chúng tôi gần gũi nhau hơn ,sẽ không có chuyện gì ,chẳng có chuyện gì xen vào là hay hơn cả ..Tôi muốn nói đến chuyện này vì đó cũng làm cho anh Nguyễn hiểu và tin tôi hơn..Bởi vì như trên đã nói Anh Nguyễn rất ngạc nhiên và có phần nghi kỵ việc Chị Thuý Ngân đưa người của mình vào làm việc để có thêm cánh “hẩu “ ;bởi xí nghiệp này đã cosự dè chừng và ganh ghét nhau rồi .

  Chao ôi ! Biết đến bao giờ ta mới có được một Việt Nam trong sáng và hoà thuận trong kinh tế và quyền hành.

Tôi cũng muốn các bạn độc giả của tôi biết rằng trong thời gian làm việc ở Ma Lâm rất thoải mái và bình thường với cáclãnh đạo cũng như mọi người xung quanh vô tư và hài hoà ,không có gì đáng phàn nàn về phong thái sinh hoạt hằng ngày.

Có lẽ,sự lao động và kỹ thuật của tôi cùng với lòng tin của mình đã vào tiềm thức thường trực cái khả năng  thoả mãn yêu cầu ký hợp đồng nên sự giao tiếp,sinh hoạt của tôi trở nên thư thái và  thong dong , điềm tĩnh ,chưa phải lúc tôi bộc lộ bản lĩnh của một trưởng ban kiến thiết và bản lĩnh của một giám sát kỹ thuật thi công .

Chính khoảng thời gian ban đầu này cũng làm người dân chú ý  và bất ngờ,tôi chỉ hiểu điều bật ngờ ấy khi anh Năm là người địa phương nói fằng:

  --Lúc đầu tô thắc mắc chẳng hiểu có ông nào già, tóc bạc rồi mà còn xuồng làm ở công trường này !

Tôi chỉ cười và vui vẻ mời anh hút thuốc lá xuông rồ tò chuyện và làm quen với nhau ;rồi anh lại nói tiếp:

--Bây giờ ngồi nó chuyện và nhìn kỹ tôi thấy anh còn trẻ  và ít tuổi hơn tôi ..

Tôi chỉ cười và giải thích mái tóc hung của tôi bạc sớm ,có lẽ vì lúc trẻ mái tóc tôi không đen mà có màu hung hung nâu với nước da trắng thành đặc điểm nổi tiếng trắng trẻo ,công nhân mà cứ như thư sinh ,thế mà nay già lại gày héo .Tôi trò chuyện như vậy ,rồi anh Năm cũng nói tôi và vợ anh cùng một tuổi ,cái tuổi cầm tinh con ngựa .Như vậy  , ở đây tôi lại có thêm một người thân tình đã coi tôi nhe anh em ,thông cảm và quý mến tôi

trong những ngày tôi dãi nắng trên công trường Ma Lâm –Hàm Thuận Bắc.

  Phải chăng trên con đường lăn lội kiếm ăn trong những năm tháng sức khoẻ tàn tạ này ,  niềm hạnh phúc lại không phải là kiếm được hợp đồng 1,5 triệu một tháng mà chính là tấm lòng và con người gặp nhau còn để lại trong nhau nhiều tình cảm đằm thắm mà khi cách xa nhau hàng ngàn cây số trên đôi miền tổ quốc bị chia ly nay cuộc sống thanh bình ,thông nhất nay có dịp cùng nhau những giây phút cảm thông đến đằm thắm .

 Ôi!  Tình người V N thật đáng ca ngợi và mỗi khi nhớ đến lại tự cảm thấy cuộc sống của chúng ta là có ý nghĩa ,và có lẽ người V N ta trân trọng và không bao giờ phai mờ theo năm tháng ,thời gian cũng như tuổi tác càng cao cuộc sống ngắn lại  thì niềm hạnh  phúc và vui sướng được kéo dài thêm chút nữa cho cuộc sống trên mảnh đất này yêu thương và cảm thông vẫn còn nhiều hơn mà chưa phải tất cả chỉ còn bon chen ,ghen ghét và đố kỵ .

  Gần 1 tháng trroi đi trêmn Ma Lâm –Hàm Thuận Bắc đã gieo vào lòng tôi một tình cảm mến yêu con người hơn là hờn giận ,bởi không phải chỉ có Anh Năm hơn tuổi tôi mà còn một chị chủ quán bán hàng nơi tôi thường ngồi uống nước và làm việc cho khỏi mang tiếng rong chơi khi công việc ít trong khi chờ đợi vào thi công cấp tập nhất ;, chị chủ quán cũng tự nhận như một người em kết nghĩa vì chị ít hơn tôi 1 tuổi và có cảm tình với tôi vì tôi tỏ ra một người đáng tin cậy , đáng mến như một người anh .Hơn nữa ,không phải chỉ có chị mà chính ngay cô con gái và cậu con trai của chị cũng là những thanh niên mẫn cảm

cùng quý mến tôi và gần gụi như cha chú cảm thông và tin cậy ,cho dù không có lúc nào tôi tỏ  ra tranh thủ cảm tình của bất kỳ ai .

  Mẹ con chị chủ quán mà tôi thường gọi quán nay  là  “quán gió “ ấy không phải chỉ quý mến một mình tôi và còn vài ba anh em như tôi than thiết với tôi ,mỗi khi trò chuyện mẹ con chị đều gần gụi và thân mến..Chắc hẳn trong con người và trong gia đình chị có một lòng tin và nhậy cảm với những người đôn hậu và vô tư.

Nhà chị,quán hàng của chị cũng là cũng là chỗ ăn cơm hai bữa của mấy cậu thanh niên công nhân cơ điện của đội cơ điện và trạm trộn bê tông của tôi và lẽ tự nhiên chị và con gái chị nấu cơm cho họ thì cũng lấy công như những người khác thôi ,nhưng trong cái công cán và lương ăn ấy còn có cái lương tâm và tình người đằm thắm ,sự kinh doanh và kiếm lời là lẽ tự nhiên tồn tại nhưng đó là cần thiết chứ không phải là tất cả.những gì đủ cho một gia đình chị  mà tôi đinh ninh rằng gia đình này cũng là một gia đình  cần cù và rất tọng tình nghĩa ,rất trọng nhân lhẩm và tính ôn hoà ,có nghĩa ,có lý và tràn thắm tình đời..

  Phải chăng ,cuộc sống trôi nổi nơi đất khách quê người qua những năm dài chiến tranh và kiếm sống đã làm co nhiều người như gia đình chị chủ quán đây trở nên đằm thắm và tin tưởng vào tình cảm con người hơn là sức mạnh đồng tiền và bạo lực.

Có nhiêu khi tôi rất chi là áy náy ,,khi đã ngồi uống nước và làm việc nhờ bàn ghế của quán hàng chị và cháu gái,nhưng mỗi khi cô cháu gái ra Phan Thiết hay đi đâu đó về có ít trái cây ngon như nhãn ,những quả chỉ  vùng

này mới có hoặc có chén trà đường ngon đem mời anh em chúng tôi ăn  rất nhiệt thành như chăm chút cho chúng tôi bù vào cảnh xa gia đình và  dãi nắng trên công trường .Quả thật ,tình người và người đôn hậu đã vượt lên trên cái lợi nhuận của kinh doanh lỗ lãi ,mặc dù cuộc sống thường nhật của người ta cũng chỉ nhờ vào lỗ lãi mà thôi.

Phải chăng ,người vớingười tlà bạn thân thiết thực sự khi và chỉ khi mối quan hệ vật chất và  quyền  thế giữa người với nhau không hề có một liên quan ;như vậy thì cũng không phải là sai,nhưng chắc chắn rằng điều ấy không phải là điều kiện đủ và không phải là duy nhất mà chỉ  là tiền đề  cho tất cả những gì mà người ta quan hệ với nhau được tốt đẹp hơn ,không vỵ kỷ .

   

NỖI BUỒN VÀ NIỀM VUI.

Không  biết phải viết thế nào để bật ra được  cảm xúc khi con đườn hẻm ngang con suối lớn bằng một chiếc cầu vừa đủ cho một chiếc xe đại sa lận trọng lăn bánh .

 Ấy là con đường chạy giữa khu dân cư Ma Lâm –Hàm thuận Bắc ,nó không có tên trong bản đồ mạch máu giao thông mà con đường sắt xuyên bắc –nam căt ngang qua ,nhưng nó là một trrục giao thông mà sẽ là phố xá của nhà máy đường Bình Thuận ;con đường rẽ nhánh từ quốc lộ 28 đang được nâng cấp và nằm trong dự kiến chạy thẳng lên Đà Lạt không phải qua dọc một đoạnh quốc lộ 1 chạy ngược từ Sai gòn.; đấy là theo người lái xe cho tôi biết khi

từ Sài gòn về đây ,chứ thực ra tôi có biết gì về mạch máu giao thông phía nam và trung bộ này .,chỉ có điều chắc chắc chắn là có thể tin được .,còn thực tế như thế nào thì còn phải đợi thời gian như ông tiên quay cái vòng thời gian ì ạch sớm nằng chiều mưa và nhiễu nhương,cái lối mòn hiện đại của Việt Nam ;cái lối mòn hy vọng đầu tư của trung ương ,trung ương lại trông chờ vào đầu tư của nước ngoài .và nhờ vào cái giọi là cải tiến luật đầu tư trong và ngoài nước.với những dự báo và tính toán lạm phát với những so sánh tối thiểu tối đa của  các công  gọi là hoạch định.Cái lối mòn mênh mang ấy thực sự đã lôi cuốn tôi vào thiên nhiên mọt đêm rằm tháng 7 lặng lẽ và âm thầm nơi cuố trời miền trung .  

      Hình như ánh trăng vằng vặc cũng lặng im và thong thả trôi từ cuối chân trời miền trung nghèo nàn nàyđể trở về thành phố đông vui tậnhưởng khung cảnh người dân bắt đầu lần lượt ,,tuỳ ý cúng tế các vong hồn cô  đơn ,phiêu lãng ở chín tầng suối và bẩy tầng mây xanh thăm thẳm với sự khác biệt ở trung và nam là nhà ai cũng có bàn thờ ngoài sân và có cả ở trong nhà nhưng nhà có nhà không lập bàn thờ trong nhà trên cái nảnh đất miền trung bộ xa xôi nghèo khó này .,và dọc đường ô tô chạy ta thấy liên tiếp ven quốc lộ 1  từng đoạn ,từng đoạn lại có bàn thờ ,miếu thờ sát ngay bên lề đường như một sự phù hộ độ trì cho những tay lái ô tô lao vun vút trên con đường ngoằn ngoèo như dải lụa nằm xoắn dọc theo thân hình đất nước V N chúng ta.

Tôi cố   đưa mình vào vầng trăng tròn đang toả  sáng nhưng chỉ thấy cô đơn và tiếng gió cũng không lung lay

cột cây Thanh Long đang được tô đỏ chót bởi những trái chín .Quanh tôi chỉ là một không gian yên lặng .Trong lòng tôi ,chợt đến một nỗi buồn và day dứt bởi cái khung cảnh ở đây cách Hà nội ,Nam Định hàng ngàn cây số mà không có gì khác lạ ,không có gì vui mà vẫn chỉ bàn bi-a với vài cây gậy chỉ huy ,thêm với dăm ba thanh niên chầu rìa  ;vài người đang chọc gậy và ba viên bi ròn bằng nhựa lăn qua lăn lại đụng nhau kêu lách cách cùng với tiếng than phiền vô hiệu lan toả vào đám đang uống nước kế bên dưới ánh đèn lờ mờ vì tụt áp thỉnh thoảng lại nháy.

Bỗng tôi cường điệu hoà nỗi buồn lên cho thành mênh mang để may ra có được một câu thơ dưới ánh trăng rằm miền trung xa xôi ,nhưng lại thất vọng vì nàng thơ đã chạy đi đâu mất rồi chỉ để lại cho toi những suy ngẫm về thế hệ con cái mình ở Bắc,Trung ,Nam ngàn năm lịch sử anh hùng này, để lại cho tôi cái hẫng hụt của lòng mình mà không sao lý giải đực ;tôi bèn quay về nhà trọ làm một giấc sau một hồi suy nghĩ miên man nữa mặc kệ cho ánh trăng và nàng thơ bền bỉ soi qua cửa sổ ,lọt vào hànhlang nhà trọ nơitôi được sắp xếp cho ăn nghỉ và sinh hoạt khi làm việc ở công trường này.

  Thực ra ,tôi không muốn viết gì ,không muốn suy tư tong dịp đi làm để kiếm tiền này ,việc đi kiếm tiền chính là để khỏi lãng phí thời gian thờigian và năng lực cùng với sự thân tình và tình cảm đằm thắm ;nhưng thực tế thì đã chọn lấy một hiệu quả của ngòi bút và chính thực tế của những con người mà thôi thúc tôi viết như bạn đọc đã xem.

Ở đây thì sự nể nang cũng có và khá rõ ràng nhưng sự đố kỵ thì tôi không sao hiểu nổi .Phải chăng ,con người phong thái và hoàn cảnh   đi làm việc của mình và nhất là cái nhận thức cùng mặc cảm hay tiềm thức của người ta đã tạo nên  cả hai phạm trù  cho một con người là nrrt nang và đố kỵ! có lẽ điều đó làm cho như những ngườ nghỉ hưu non trở nên khó hoà nhập và khó có ích thực sự cho đời sỗnã hội hôm nay .Có điều  chắc chắn là tôi cùng sống với những người điều hành và làm việc cùng với họ ,dưới quyền họ đã cho tôi những hiểu biết cụ thể về những người xung quanh tôi mọt cách kháchquan hơn mà từ trước tới nay tôi cứ nghĩ rằng những con người ấy phải hay hơn xứng đáng hơn với thời đại mới ,xứng đáng với sự tồn tại của mình . Ấy vậy mà rồi vỡ lẽ một điều như ta dẫm phải  cái cục sỏi to cộm chân ta.

Một anh đội trưởng thợ sắt người Sài gòn đã nhường giường nằm của anh cho tôi khi tôi vừa mới đến ;việc nhường nhịn ấy tỏ rõ một cách sồng khiêm nhường và  giản dị thật chẳng phù hớp với dáng vẻ bề ngoài không phải bệ vệ ,không phải phục phịch vì cái bụng to không mặc được cái aàn nào thiếu dây đeo để cái cạp quần lên ngang tới rốn ,cũng chẳng  bao giờ có thể đi nhanh trong nhà ,anh đội trưởng rất ít cơ động mặc dù gian nhà trong của chúng tôi chật chội nhưng ai thích đi lại và hay đi lại cũng không bị gò bó ,nhưng riêng anh về nhà nghỉ thì thường chỉ ngồi trên chiếc bục gỗ giữa nhà hoặc nằm đó mà thôi.

.Ta chỉ thấy anh có khả năng làm việc trên công trường khi anh đi trên đường với những bước đi khoan thai và cũng chẳng có thể đi nhanh vội vã ..Khi đã quen và chúng tôi ngày càng có những nét gần   gũi ,thông cảm  ,thân thiết với nhau hơn và hàng ngày chúng tôi nghỉ ngơi và sinh hoạt chan hoà ,thân thiện , độ lượng kể cả trong những lúc cùng nhau uống tách café ,chén trà ;,vài ba chiếc bánh ngọt  cũng vô tư chẳng ai nhất là đối với anh vật chất không phải là cái dặc trưng điển hình đối với người đang cùng nhau gánh vác công việc điều  hành nột xí nghiệp xây dựng như xí nghiệp này.

 Quen nhau rồi ,trò chuyện anh đã kể cho tôi nghe và khoe với tôi rằng,ngày xưa anh học cao đẳng nghề sắt mà trường xây dựng thời Tổng thống Thiệu ,vì anh ít hơn tôi dăm bảy tuổi và được sinh ra và lớn lên ở miền nam ,rằng ngành của anh đòi hổi và bắt buộc phải thông thạo 5 ngoại ngữ .Tôi thầm nghĩ rằng tiếng hà nội là một ngoại ngữ ,tiếng Quảngđông Quảng Tây là ngoai ngữ nữa ,và vân vân ,..tôi cũng nghĩ chắc chắn thuở ấy và thời nay c,,tiễng Nga chưa bao giờ là ngoại ngữ ,còn riêng tôi chỉ thấy rặt có một ngoại ngữ là tiếng địa phương V N mà có một thời còn tai thính của trai trẻ khi đóng quân ở vùng biên giới Việt-Lào vẫn cần đồng đội là quen tiếng địa phương dịch lại nội dưngtrò chuyện với nhân dân với các cô bạn gái mới quen mới có thể hiểu rành rẽ ;có lẽ cũng cần phải phiên dịch hàng tháng mới quen và hiểu được .!!

Tuy tôi thấy có nhiều nghịch lý ,nhưng tôi chẳng cần để ý ,quan tâm ,và cũng không tranh luận làm gìvà vì vậy với

sự tự nhiên thừa nhận ,chuyện trò về quá trình trưởng  thành trong học tập và nghề nghiệp đã làm cho chúng tôi thân mật và cũng hiểu nhau hơn .

Đối cới xung quang  và trong gian nhà trọ chật hẹp mà xí nghiệp thuê cùng nhau ăn ở và làm việc ở đây ,sinh hoạt của chngs tôi ,giữa chúng tôi tuổi cũng khác nhau ,nghề nghiệpcũng khác nhau nhưng cũng thân mật và biết nhường nhịn ,quan tâm tới nhau vì thế không khí trong gian nhà bé nhỏ này nhiều lúc ,lắm khi cũng đầm ấm như một gia đình bé nhỏ và thu gọn với mỗi một người một nhiệm vụ rất rõ ràng và khác nhau và ai cũng muốnlàm thật tốt công việc của mình mà đã có nhiệm vụ với xí nghiệp .Nhưng tôivẫn còn tiếc một việc cậu kế toán Chiến đang định in nốt cho tôi đủ 5 bài thơ bằng máy in vi tính thì mất điện ;riêng việc này thì cái thân thiết còn mong manh mà chỉ vì nể nang mà cái say mê thích thú thơ văn của một thanh niên có hình thức phong nhã của người

Sài gòn kia và cái mẫn cảm với văn chương chỉ là ảo tưởng   Angel mới là sở trường ,sở đoản.

Cái ngổn ngang của cong trường xây dựng bây giờ khác hẳn ngày xưa . Ngày ấy sự ngổn ngang bề bộn có tính vật chất nhiều hơn. Còn hôm nay tôi cảm đượccái ngổn ngang của lòng người ây dựng .Một công trình xây dựng một nhà máy đường nhỏ ngổn ngang những mối quan hệ lắt léo ,nội bộ thiếu nhất quán cho đến những trang bị và tiền vốn ngang dọc từ giá thành đến vênh váo khó tính toán ,từ mảnh gỗ cốp-pha đến hòn đá đổ vào thùng trộn bê-tông xi măng nước .Bởi vì thời buổi chỉ buôn bán và

tiền nong  cho nên việc là chủ và đổi thay thiết kế cũng ngang tàng  dọc ngang nào biết trên đầu có ai. .

  Đội Trưởng Lưu Pheo cũng thuộc vào loại người “dọc ngang chẳng nể mái đầu là ai.Lưu Pheo như một quân bài người trong cỗ bài thi công kiếm tiền lời lãi .Việc thay đổi trong cái thời buổi này và ở cái nghiệp này thì quan trọng nhất và là tất cả là lừ lãi ,giá cả ,tiền nong là tất cả chứ không phải vì thực tế bất khả kháng hay vì thiết kế bấtkhả thi.Thế mà từ thiết kế đến thi công lại kháng giá nhau từ lợi nhuậnvà tiền vốn ,từ khả năng thi công đến chủ đầu tư địa phương bất cập vì lợi ích chung của nền kinh tế địa phương ,quóc gia cho tới đời sống xã hội hôm nay.

  Chỉ huy trưởng công trường luôn ngổn ngang trăm mà điều chính yếu là giá cả và sự chặt chẽ của địa phương .Làm sao kiếm được lời lãi khi đã đóng trại thi công rồi,nếu rút đi thì “xập tiệm “.

Nhà máy đường chưa đào móng xong ,mà thấy ngọn mía ngang dọc nằm ở đâu đó của vườn mía mà người nông dân đã xuôi ngược hỏi xem “vứt  dọc hay vứt ngang “ chém ngọn hay để ngọn thì có lãi ;trong khi đó ,họ cũng biết lơ mơ đâu đó vốn đầu tư để làm nhà máy này có cả viện trợ nhân đạo để trợ giúp người dân vùng chiến địa năm xưa,có cả vốn liếng địa phương và và cũng có cả tài trợ của ngân sách nhà nước.Nhưng họ chẳng cần cái túi tiền ấy có những đô la, nội tệ ,ngoại tệ gì sất ,mà lo lắng thì tràn ra hàng ngày và phơi trên đồi mía đang vào thu hoạch đại trà .

Buổi sáng nọ bình minh đã chuyển dần về trưa mùa thu miền đất trung du ,bêncạnhngười thợ rèn đang tra lưỡi hái vào chiếc hái gặt lúa ,tôi chưa hét ngạc nhiên vì cái lưỡi hái ởđây tra ngược 180 độ so với đồng bằng bắc bộ , bácbộ thì lưỡi hái năm giữa cán hái và càng gơ lúa ,nhưng ở đây lưỡi hái lại nằm ở lưng cá hái phía ngoài cùng mà chiếc hái lai lừa nhỏ vừa ngắn Trong khi đó bây giờ ở bắc bộ chẳng mấy nơi gặt bàng hái nã ;Tôi cũng mải mê với sự áy náy vì rèn công cụ bằng than củi thì ắt rồi lại hoàn thành việc tàn phá các cây cổ thụ thì chợt đến một thanh niên hỏi chuyện ,tôi mới vỡ lẽ người nông dân  ở đây đã ký hợp đồng bán mía cho xí nghiệp cả cây ,cả bãi từ khi bắt đầu cắm ngọn xuống từng luống đất hoang vu xưa kia đã được cải tạo  ;xí nghiệp đường Bình Thuận lấy đó làm con giồng và phôi liệu ,phát triển hợp dồng cho nông dân thực thi vùng quy hoạch đại trà rồi.;tiền công chưa có xu nào ,vậy thì tính sao đây.?Người thanh niên này long đong là vì thế!

 Thế rôi ,tôi nhận ra chuyện hôm trước,;hôm ấy, Tôi đang ngồi uống nước buổi sáng ở cổng công trường tthì một ông nông dân già không hỏi mấy anh thanh niên ,không hỏi chủ quán ngay cạnh ,mà hổi tôi,xem chừng ông này nghĩ tôi chắc hẳn là giám đốc xí nghiệp ;nhng không , ông lão lại tất tưởi đi vào dãy nhà cấp 4 mốc meo tìm giám đốc xí nghiệp bên A và cũng là chuyện mua bán míatheo hợp đồng đã ký như thế nào . Bởi cây mía và bãi mía là tất cả đừi sống gia  đình đang  mong đợi vào tiền công và lờ lãi của nó. Nghĩa là ,cây mía làm ngổn ngang trăm mối

tơ vò ,ngổn ngang những hợp đồng mua mía ,bán ngọn ,làm đường trong cái quy hoạch vùng nguyên liệu.

   Tôi ảm thấy không có gì là hào hứng khi trước mặt là một hoạt động kinh tế ồn ào chẳng thấy nó tấp nập vui vẻ mà chỉ thấy một sự cộng hưởng với tốp người chúng toi mang máy maocs cồng kềnh ,già nua đi tthi công làm giàu ,mà sự cộng hửng đó dễ dàng dẫn đến kéo dài chu kỳ dao động và gây nhiễu sóng chấn động lòng người đến gãy vỡ cả nhân thình thế thái ..Tôi luôn cầu trời khấn phật cho công ty 5 và công ty 8xây dựng nhà máy cho xong ,thật gọn ghẽ để cho nơi đây chiêm ngưỡng và chờ đón cuộc sống văn minh đô thị . Thời gian là liều thuốc an thần có công hiệu nhất .Tôi cầu khẩn cho tới 2 công ty là còn ít vì hiện hữu thi công ngoài 2 công ty của Tổng 1 ra còn có cả công ty của Bình Thuận nữa và cầu khẩn cũng còn chưa đầy đủ nếu không khấn vái thổ địa để cái công ty nào ấy san lấp và xây bao khu vực nhà máy bằng phương tiện cơ giới đã xong xuôi lâu rồi mà nay vẫn còn nằm chờ ngoài thị trấn Ma Lâm để trực lấy cho được tiền công mà hôm anh ta ngồi trò chuyện với tôi kêu là rẻ quá và chính tôi cũng thừa nhận tiền thuê nhân công ấy rẻ hơn nhiều so với Bắckỳ ,có lẽ nơi đây là vùng đói công ăn việc làm .

  Càng suy ngẫm về công việc và các mối quan hệ trong kinh tế ,trong xây dựng cơ bản lòng tôi càng buồn bã ,vì đứng trước khung cảnh đất nước chún ta ngày nay mà những cái đầu  điều hành không hơn mấy ông trưởng thôn vùng đất bạc màu ,trong khi đó thông tin đại chúng thì đưa tin nước ta lắm tài hoa ,nhiều hào kiệt trong đánh Mỹ và

trong hoà bình xây dựng lại đất nước .Lòng tôi không khỏi  nhớ lại lời Cụ Hồ năm xưa “xây dựng lại đất nươc ta to đẹp hơn , đàng hoàng hơn” ;lòng mong muốn ấy,lời động viên ấy ,là tiếng kèn sung trận và sức mạnh nhân dân bạt vía quân thù giàu có , và hôm nay ,hoà bình đã 20 năm ,bằng phần 5  thế kỷ chứ đâu có phải ngằn ngủi mà lòng mong muốn năm xưa đến nay sao mong manh trong lớp ngừi cầm cân nẩy mực,quán xuyến bát cơm manh áo trên một dải đất quạt cường ,bất khuất Việt Nam này.

  Phải chăng lòng mong muốn đã cất chứa mongmanh trong những con người hùng năm xưa những người kế tiếp những đoạn đường cuối cùng đi đến chiến thắng vinh quang .

  Cái ngổn ngang hôm nay ,tôi còn muốn nói đến cái ngổn ngang và ngang dọc đáng phải viết ra ở đây và có thể cái điển hình ại từ anh đội trưởng –Lưu Pheo của tôi .Lưu Pheo với tôi như một đồng  đội năm xưa ,và tôi rất vui được chỉ định àm đội phó cho anh (hợp đồng lao động của tôi là làm đội phó đội cơ điện phụ trách Trạm trộn bêtông),  cũng chính vì vậy mà lòng tôi ngổn ngang suy nghĩ về cung cách làm việc của cái xí nghiệp này,từ anh chàng này và càng khó hiêu khi anh tồn tại như một cứu cánh của xí nghiệp vậy. Pheo là một thanh niên néu  ta lấy cái tứ tuần làm lực lượng xung kích ởcông thường và Pheo có gương mặt hiền lành ,nếu không nói là nông dân thuần phácvới một thân hình béo mà không phệ ,to mà không chắc ,mỗi bước đi như một trọng lượng làm cho mặt đường phải chịu đựng và có lẽ những kẻ bụi đời cũng phải kiêng nể vì tầm

vóc béo khoẻ mà  ta có cảm giác cái bề ngang thân hình to hơn chiều cao tấm thân va lẽ tự nhiên cái cảm giác cũng làm cho ta cảm thấy cái đầu hơi nhỏ hơn nhiều so với tấm thân nặng chình chịch .. Nhưng khác mọi người,tôi được biết ngay trước khi gặp Pheo qua cậu Nghĩa rằng Lưu Pheo cũng là một đặc công Hải quân ; điều đó đã làm tôi thích thú ,và gần gũi Pheo hơn ,như những đồng đội năm xưa lại gặp nhau trên công  trường xây dựng;và cũng đầy thi vị và hơn nữa,tôi còn được giới thiệu về Pheo trước rằng ,anh ấy cũng hay và thích thơ ; vậy thì việc mình ra công trường Phan Thiết trăm phần trăm tươi đẹp. .Khi gặp gỡ và lau dần ngồi nói chuyện về những ngày tháng trong quân đội tôilại biết rõ rằng Pheo không phải là chiến sỹ đặc công Hải quân từ ban đầu mà chuyển từ đặc công bộ binh sang ; .anh này kể cho chúng tôi nghe và lẽ dĩ nhiên kể lại ở trước quán nước mà chúng tôi gọi là quán gió  thường dừng chân giữa buổi ;là quán gió vì nở độ cao ngang nền nhà máy và và ở gần đỉnh đoạn dốc lên trên con đường xuyên dọc MaLâm lại vắt ngang đường sắt bắc –nam vì thế luôn đầy gió ,ngồi trong quán ,tầm mắt hợp cho quan sát công trường từ tầm xa phía bên  kia con  đường ..Quán nhiều gió mà lại cách con lộ tương lai một đoạn ngắn nên bụi đường cũng loãng tan trước khi bay vào quán ;chúng tôi ngồi thong dong và nghiêm túc nghỉ ngơi ,trò chuyện ,anh vui vẻ kể và hồn nhiên kể lại những cuộc săn bắt ,hiếp con gái trên đường của vùng đất anh qua ; kể từ

khi là một anh lính cho đến lúc rời quân ngũ về trường đại học bách khoa quốc gia Hà nội .. Lưu pheo là kỹ sư tốt nghiệp bách khoa ngành động lực sau 5 năm đèn sách ,kế đến 9 năm quân ngũ ,ra đi từ đất Hà Tây.

Chúng tôi đang thư giãn bên ly nước ngọt thì LưuPheo vào ngồi cạnh tôi chung một bàn ,anh vào quán nước như một luồng gió thường tình và rất tự nhiên chủ động cùng nhau trò chuyện và đột nhiên nhưng cứ như một lẽ tự nhiên và bình thản như một chân ý  sinh ra cùng với việc thi công vậy..Anh bắt đầu đưa vào chuyện trò bằng câu anh hỏi tôi :

--Lúc ở bộ đội có bao giờ anh cường hiếp con gái không?

 Câu hỏi của anh thật tự nhiên như chân lý sinh ra đã hàm chứa hành động ấy và anh đặt ra cho ai cũng là lẽ thông thường giống như lâu nay anh có khoẻ không vậy. ! .Anh hỏi tôi vì anh biết tôi có nhiều tuổi quân hơn ,nhiều gấp đôi Pheo  ,và cũng từng là lính thuỷ ,một thời trai trẻ ,sóng gió bôn ba ; .Tôi chỉ trả lời hết sức thật thà  mà không phản ứng lại câu hỏi ,mặc dù khi nghe xong câu hỏi  ,tôi thấy câu hỏi thật lạ lùng và sống sượng nhưng vì quá bình thản như là anh đã tâm niệm từ đáy lòng và nghiêm túc không hề hỏi xỏ gì tôi ; cho nên tôi trả lời cũng trở nên không hề gay gắt.

  ---Tôi chẳng cưỡng hiếp ai cả  !Nhưng mà con gái thì bám theo tôi hàng loạt ,còn tấn công tôi ,bởi vì tôi có như bây giờ đâu , thuở ấy tôi to con ,khoẻ ,một vận động viên cân đối và đẹp trai có tiếng .

Rồi anh tiếp tục kể cho chúng tôi nghe một cách vui vẻ và rất hồn nhiên những cuộc săn bắt ,hiếp con gái rất kỳ ảo và mạnh mẽ ;tôi có thể lấy chuyện anh kể ra để viết thành một tiểu phẩm phê phán lũ ác ôn nguỵ quyền ,nguỵ quân được ,nhưng trong những trang viết này  phải để ra ngoài mục đích ..

 Anh cũng còn kể cho chúng tôi nghe cả những chuyện và có lần anh đòi công giúp đỡ một cô gái qua đường tránh khỏi sợ hãi ,nguy hiểm bằng một cái giá không tính tiền , không đụng đến cái kim sợi chỉ của dân !! ??

 Mà bằng ..một lúc thoả màn tình dục . Câu chuyện này anh kể lại cũng có đầu có đuôi và cũng có thể làm một cốt truyện hoặc làm cốt cho một tiểu phẩm mà tiểu phẩm này nếu theo ý niệm của Pheo thì lại chính là muốn kể đến một chiến thắng ,một thành tựu  ở một khía cạnh mưu mẹo khác ,rất đa mưu túc kế và rất thông minh trong việc kiếm tìm lạcthú ở đời..

Trò chuyện giữa chúng tôi không phải không có chuyện để mà tâm sự mà có lẽ chưa biết tâm sự những gì cho phải thì có lẽ cái tâm sự ấy của Pheo là chân thật và cứ như là tâm sự mà anh ta tâm đắc nhất ,như những chiến công rực rỡ huy hoàng và cái sức mạnh ,cái vĩ đại và cái tài ba ,cái giỏi của Pheo là thế . ,và thế là Pheo khải kể trước hết .,trước khi cùng nhau những ngày dài công tác trong hoà bình và trong lao động ,nay vùng này mai vùng khác ,có ăn chịu rồi xù thì cũng đố mày tìm thấy tao..

  Bắt đầu khi gặp Pheo ,tôi cũng đồng cảm với cậu Nghĩa khi nghe Nghĩa nói và cũng vì có đồng đội năm xưa thì đi

đến đâu cũng không bị thiệt thòi .Nhưng rồi niềm vui tan nhanh và tôi bắt đầu thấy cái hoạ của cậu Nghĩa mà cái hoạ ấy sẽ tự nói lên khi độc giả đọc tiếp những trang viết này .

 Niềm tin nơi tôi gần như tan biến khi thấy Pheo ta bọc lộ lề lối làm việc của một anh nông dân không được huấn luyện cơ bản ,hơn nữa ,Pheo còn xem thường cả lý thuyết và tri thức đến nỗi tôi không thể hiểu được một kỹ sư động lực ít nhiều được học hành về gia công chế tạo mà lại mà lại tỏ ra như một người mang giỏ đi móc cua ngoài đồng lúa vậy. Trong phong cách của một ngời quản lý , điều hành và chỉ huy kỹ thuật thi công hằng ngày ,tôi không hiểu và không thể tìm được cuốn sách nào đã giảng dạy cái cách thức mà Pheo sử dụng ;có lẽ và có thể hiểu đúng dán nhất là Lưu Pheo làm việc và chỉ huy theo kiểu cánh hẩu và hảo hán giang hồ võ lâm gia dụng ..Nói chung ,có thể thấy cách quản lý và thuê mướn lao động và làm việc ở đây theo kiểu cách giang hồ  hảo hán và cólẽ đó là đặc trưng ở xí nghiệp này .Nhưng nếu đúng nghĩa của hảo hán trên giang hồ võ thuật thì những hiệp sỹ dù chính hay tà cũng phải tỷ thí phân tài cao thấp ,còn ở đây với Pheo có lẽ hảo hàn cao thủ trong chuyên môn kỹ thuật thì chẳng phải tỷ thí ,chỉ cần xem qua cung cách và kỹ thuật trong quá trình chuẩn bị thi công và thông qua các đệ tử vô nghề nghiệp của anh ta cũng thấy việc tỷ thí để chọn cao thủ cũng là vô ích và mất cả tư cách dù thắng hay bại cũng chỉ là những trò  hề của một gánh hát rong.

 Cũng chẳng phải mô  tả dài dòng làm gì,và không phải chê bai gì ,bởi vì cánh thợ của Pheo thì cũng là cánh thợ của tôi ,làm chính những công việc mà chính tôi có trách

nhiệm và là công việc chỉ ra theo hợp đồng lao động của mình .

Nhưng đã là kiểu cách điều hành giang hồ hảo hán thì tôi cũng chỉ nói còn có làm theo tôi hay không thì cũng không quan trọng và cũng chẳng ảnh hưởng gì đến “hoà bình thế giới.”   Cả thợ hàn của Pheo và cũng chính Pheo nhiều khi hàn điện hồ quang cũng không cần tới mặt nạ hàn và chỉ cần chụm 5 ngón tay lại làm kính huơ ra trước mặt và nheo mặt lại ,hơi ngoảnh mặt sang bên chút xíu là đủ.Chiếc mặt nạ trở nên cồng kềnh vướng víu , ảnh hưởng đến sự tiện lợi và do đó không có nó cũng chẳng chết ai cả ..Kể ra thì dài dòng ,nhưng từ Sài gòn ra Phan Thiết tôi gặp không phải chỉ có cánh thợ của Pheo làm như thế mà ít nhất hai người trẻ tuổi từng làm việc như bọn Pheo mà họ chính là cháu tôi , đến độ tôi đã phải cấm tiệt ciệc hàn điện nếu không có mặt nạ hàn và phải cảnh báo rằng như thế tự tử mà không biết . Cho nên cái văn minh của Sài gòn ,của những tay thợ trên công trường xây dựng hôm nay mà tôi gặp không phải cá biệt đã làm cho tôi phải xét lại cả cái tri thức đã có của mình xem có bị lạc hậu hay không ! Phải chăng trong thời đại mới ,tư duy mới với con người mới thoáng đãng hơn không bảo thủ nữa thì ngọn lửa hồ quang kia chói sáng cháy xanh loà cũng thoáng và không bảo thủ sự tàn phákẻ tạo ra  nó !  bất kỳ trong hoàn cảnh nào điều

kiện nào và ánh chớp hồ quang điện cũng đổi mới !!! tiến lên giảm nhẹ gánh nặng khó chịu cho con người và vì thế mặt nạ hàn cũng trở thành sản phẩm của một thời bao à cấp mà thôi..

Bây giờ cơ chế thị trường và lỗ lãi là tất cả ,cho nên giảm bớt chi phí sản xuất cũng là bài học cho người thợ hàn và tốt nhất là dùng đôi tay vàng của mình làm mặt nạ chắc hẳn là tối ưu và có bàn tay vàng thì ai chẳng biết câ  u ca“Lửa thử vàng gian nan thử sức”.Phải chăng cái thời bao và cấp đáng nguyền rủa đến nỗi chiếc mặt nạ chỉ là biểu hiện của bảo thủ  ,thiếu đổi mới mà thôi!?

 Một Ký sư ,một tốp công nhân điều hành và làm việc theo những hiệp hội giang hồ hảo hán và kỹ thuật an toàn không cần quan tâm lắm ,bản vẽ thì chỉ cần qua quéo theo nhau rồi gấp vụn cho vào túi quần bò cũng là đủ. ;chỉ cần sao cho trộn thật nhiều bê-tông ,lương thật nhiều ,tính bằng triệu và thưởng cũng hàng triệu là cái đỉnh cao của giang hồ đấy .

Ai muốn vào cái giang hồ kinh tế này thì phải khuất phục trước những mẹo vặt giang hồ kinh tế mà  kỹ thuật ứng thí cùng với mẹo trưởng thôn cai quản xóm làng nơi thôn dã .Cho nên ,may mắn cho ai được làm việc với xí nghiệp này và đã đủ độ tin cậy thì việc điều hành sản xuất cũng đơn giản thôivà cũngtrở nên tốt bụng như nhau cả và đều là hảo hán giang hồ ,tiền tiêu cũng đủ cho một mạnh thường quân trong gia đình họ mạc..

Ở đây, các chỉ huy, đội trưởng đội phó đều tốt bụng;cho nên thường xuyên họ lo lắng tập thể dục buổi sáng ,buổi tối chỉ trừ có buổi trưa ;.Lưu Pheo của tôi cũng vậy ,tuy bụng to mà chưa phệ nhưng rất chịu khó chạy dài và đá bóng để cho cái “pi-nhê” đưgf quá bé nhỏ ..Trông thấy họ tôi rất có cảm tình nhưng vẫn cứ nghĩ về một con cóc có cái bụng phềnh lên tận miệng mỗi khi kêu kèn kẹt.Tôi cứ

nghĩ rằng bây giờ người tốt bụng như thế mới là chính thể của xã hội vf thể dục chỉ cần cho người chính thể mà thôi.!? Còn gầy còm như mình chính là kết quả của một thời bao cấp và thể dục là một điều ngớ ngẩn ! còn thể thao bóng banh lại trở thành hâm hấp mất .!?Còn nữa ,nhưng không có gì là hấp dẫn ,và không phải là ly ký,.Tuy văn thì dài mà chuyện thì ít ,,nhưng cũng phải tiểu luận , tôi chỉ muốn vài dòng chấm phá cộng với dôi chút văn hoa để ai đó xem vào và xét xem những đổi thay nào làm con người trở thành văn minh và hiện đại và cái không có trên văn đàn thì có trên thực tế ,và được miêu tả ở cái văn đàn “nhàn cư vi nghệ thuật bất thành chính trị phụng mệnh tân trang”.

  Bởi vì ,tôi thường đinh ninh rằng ,chuyện Lưu Pheo kể cho chúng tôi nghe ,những chuyện nghe qua cứ tưởng nh thường tình ,nhưng ai đó giàu trí nhớ và giàu lòng trắc ẩn thì nhớ ngay ra những vụ hiếp dâm ,ghẹo gái,quậy phá của những phần tử cặn bã xã hội mà thông tin đại chúng như tivi ,radiođã đưa lên kênh sóng ,làn sóng, đưa lên màn hình và những cảnh trí những phụ nữ ,con gái ,thiếu nữ  chịu cảnh khốn nạn làm lay động những người bình thường giản dị và những lời than thở cho một xã hội mà

xã hội  ấy từng được thế giới và nhiều lớp người ca ngợi;thế mà hôm nay bên ta ,người chính thống đương kim công việc chẳng lớn lao gì mà nhiều tiền và cứ như là chân lý cuộc đời .Vậy thì,chẳng đáng nói lắm sao;và còn hỏi rằng viết ra để làm gì nói ra để làm gì và được cái gì thì chắcchắn chúng ta còn nhiều điều phải xét đoán và luận bàn ; ấy là chưa nói đến những trang viết có tính hiện thực hoặc là hiện thực phê phán hay không ,nhưng điều tác giả thấy cần phải viết thì chắc chắn viết ra cũng ítnhiều có tácdụng cho người đọc.

Tôi đang viết về cuộc trò chuyện của chúng tôi trên công trường Ma Lâm –Hàm Thuận Bắc mà câu chuyện muón nói đến là của Lưu Pheo --đội trưởng của tôi ở cái quán giải khát gọi là Quán gió ,.Câu chuyện kể ra cũng chẳng có gì mới nhưng có lẽ những chuyện ấy trên những tạp chí đã từng là câu chuyện thu hút người đọc bởi tính nhân văn của nó.còn ở đây ,tôi chỉ mong muốn kể ra những gì vắn tắt và thêm cái thực tế sinh động nhữngcủa một xã hội trong một thời oanh liệt .

  Khi Lưu Pheo ngồi kẻ chuyện ,chúng ttôi ai cũng hồ hởi để nghe và cũng vui vẻ ,nhưng độc giả chớ nghĩ rằng chúng tôi tán thưởng và thích thú.Bởi vì có ai dại gì mà làm cho không khí vui vẻ ,chan hoà ,bộc bạch mình trở nên ccãi cọ đôi co về những điều mà Pheo cực kỳ hứng khởi và tâm đắc.Anh còn kể  nhiều chuyện nữa ,có cẩ chuyện gọi là chuyện tình rắc rối từ lúc nhập ngũ chuẩn bị đi B vào nam chiến đấuvà lê thê lòng thòng tới lúc trở ra

Bắc như là một chiến công hiển hách ..Câu chuyện mà ta cứ gọi cho vui là truyện tình ,Pheo kể có đầu có cuối ,có diễn biến và có sự gay go quyết liệt đầy kịch tính và cái kết cục sau cùng là Pheo chiến thắng ;không hề bại trận khi chối phắt cái việc nhảy xổ vào một cô con gái để cưỡng dâm và bị tố cáo nhưng rồi chẳng làm gì được nhau và sau lại còn trở thành như là vợ trước khi người chồng  thành con rể của độc nhất nhạc mẫu nhất mụn tiểu thư.Tôi cảm thất anh Pheo kể và dẫn giải diễn biến câu chuyện và lý giải cứ như là trời đất sinh ra hai cái giống người đực và cái đuổi bắt và kiếm tình dục là cơm ăn nước uống   của anh và như vậy ânh cũng đã từng là kẻ mạnh..Anh Pheo cũng kể cho chúng  tôi nghe những chiến công hào hùng chọc ghẹo những cô gái nhưng chưa đến mức cưỡng dâm , ấy thế mà cái mạnh mẽ ,anh hùng của anh ta đã chiến thắng ,chẳng thấy cô nào ,chẳng giáo sư nào ,và đến cả nhà trường có Dảng và Đoàn cũng chẳng thể bắt tội Lưu Pheo .và Pheo vẫn là Kỹ sư tốt nghiệp hạng ưu..Thé mới biết cái oai hùng và chiến công của quân đội nhân dân dân V N lớn thật ..Bởi vì Lưu Pheo đã từng cất gọi học đại học để vào Nam chiến đấu,giữa lúc chiến trường  đang có chiến dịch đi đến toàn thắng kia mà.

Chỉ tiếc thay,chúng tôi ngồi nói chuyện tới khi gần hết buổi chiều mà  không thấy Pheo đụng chạm gì  đến những câu chuyện chiến đấu hoặc gian khổ trong chiến tranh ,kể cả việc ca thán về nỗi nhọc nhằn gian truân của người lính ; Pheo không hề nói đến.

 Có lẽ cái chiến công đánh giặc của anh Pheo này quá ư siêu phàm ,quá ư nổi tiếng ,chẳng cần mà ngược lại, để cho siêu phàm hơn và chứng minh cho tài hoa ,dũng mãnh của mình anh cần phải kể và kể say mê chiến tích mà ta thống kê chung lại là ghẹo gái và hiếp dâm  ,xin dâm xỏ lá và  lợi dụng  tình dục tập thể mà không ai bị bắt cả.,như là những chiến công hiển hách à cũng là những tài năng của những chiến sỹ đaawcj công trong một thời đánh Mỹ đã làm bao sỹ quan và lính,Nguỵ phải kinh hoàng ..

 Anh kể lại những chuyện đã qua như là những quá trình rực rỡ nhất của cuộc đời chứ không phải là một kẻ thú tội sau thời gian mà thời  gian ấy có lẽ Công An và Quân đội không còn tăm hơi và tung tích của  kẻ gây ra tội lỗi dã man và tàn bạo nữa..Cho nên trong tiềm thức của Lưu Pheo ,thì hành động hiếp dâm và săn đuổi tình dục đến dã man cũng chỉ là lẽ thường và Pheo trở thành như hôm nay làm đội trưởng là kết quả của một quá trình hùng dũng và mãnh liệt của  một đặc công quân đội nhân dân V N  .;còn những câu hỏi khác thì còn phải có thời gian .  Bởi chúng tôi ngồi  quây quần bên bàn nước của một quán hàng mà lúc ấy có cả mấy mẹ con chị chủ quán kia,nhất là cô gái 17,18 tuổi dứng ngay sau lưng ,nhưng Pheo cứ kể thẳng tưng không ai có thể cắt ngang được .cứ như là bất khả kháng và hết mực oai hùng oanh iệt . nhưng không biết anh có biết rằng  nếu chị chủ quán kia và nhất là cô gái 7,18 tuổi kia chắc chắn sẽ phải rùng mình và cảnh giác Pheo;bởi vì cái quá khứ xa xăm kia chỉ à thời gian còn bản

tính của Pheo thì anh ta không có một lời khẳng định nào rằng hôm nay có khác và khả năng kia không có nữa ..

 Chao ôi ! Không biết con người hùng kia có ý thức được cái nhân bản hay không mà bên anh ta là những cô gái mà anh ta cứ như là tuyên bố một khát thèm và đắm say dục vọng .. Nhưng nếu quả như anh ta là đúng thì theo cái quy luật trên đời âu cũnglà một điều  ngu ngốc .

Sau cùng thì chúng tôi cũng nghe hết chuyện Lưu Pheo kể ,cũngphải hơn một tiếng đồng hồ .Cuối cunhf tôi cũng buông mtj câu tán thưởng :

  ---Anh là Lính Lê Duẩn mà !

Trời ơi !Càng nhớ ,càng suy nghĩ về những câu chuyện của người đồng đội tôi năm xưaấy tôi càng thấy rùng mình và lơm giọng ,mặc dù giữa hai chúng tôi cũng thân mật và khi thì ngồi quán này Pheo trả tiền ,khi gồ quán kia thì tôi trả tiền .Không biết có nên nói chuyện chuyên môn về điện và nước hay không ,cũng như những việc chuẩn bị điện nướccho sự hoạt động của cỗ máy và công việc trộn bê –tông trên công trường nữa hay không ! bởi vì có nói thêm cungc không thừa ,nhưng chắc chắn cái đặc tính và nhân cách của con người trong công việc một đội trưởng không thể độc lập và trái ngược với cái tốt đẹp ,xấu sa nếu chúng ta thừa nhạn một phép biện chứng của Hê-Ghen và còn tuân theo quy luật nhân quả của Triết học Mac,mà như ông cha ta thường nói mộtcách dân dã  rằng” con  lợn có béo thì cỗ òng mới ngon” .Cho nên cái việc : Lưu Pheo làm   ,về chuyên môn của anh ta mới xem ra thì có vẻ tài

giỏi , đa năng mà lại đáp ứng cái nhu cầu tối thiểu của công trường trong điều kiện trôi chảy của trang thiết bị già nua kia mà Pheocứ nghĩ rằng nó vĩ đại và ghê gớm lắm ,cho nên sau cái mới xem kia là nhìn kỹ lại cho ta thấy cái việc đội trưởng mà Pheo đang đảm nhiệm với một tiền lương mà đã có lần tôi nói với cậu Nghĩa rằngcái mức lương ấy là cao nếu không muốn nói là quá cao so với Pheo ,thì chỉ cần đến những công nhân tích cực và chịu khó à đủ chứ chưa cần  thiết lắm tới một kỹ sư cơ điện vạn năng.Bởi thế ,cái mới xem ra và cái nhìn kỹlại quả cũng đầy kịch tính . Cái công việc mà Lưu Pheo quyết định theo quyết đoán của mình,mới thoạt đầu xem ra tưởng là không đến nỗi tồi ,nhưng càng xét kỹ thì lại càng thấy không một anh kỹ sư nào lại ngu đến thế;mới trông có  vẻ khoa học và càng nhìn kỹ với đầu óc và có tri thức thì lại càng thấy đội trưởngcủa tôi đã khẳng định cái điều triết lý rằn ,chiếc kiềng 3 chân vững nhưng không vững bằng và còn vững

hơn là kiềng 4 chân !? Ấy thế ,nhưng Lưu Pheo cuả tôi lại quá cẩn thận và chẳng tin vào người nào có thể giỏi bằng mình !Chonên Pheo đành thử tài đội phó của mình mà không cần quan tâm đến mình có biết chuyên môn kỹ thuật hay không ; đến nỗicái mà Pheo không đọc được trên sơ đồ nguyên lý mạch điện lại ddámdánh “pal “máy để thử tài chơi!Tôi cũng phải bực mình ,nhưng để đề phòng những kẻ lòng đầy trắc ẩn và phòng  tránh vạ lây vì sự ngu dốt với chiếc máy già nua kiamà coi như thể là không làm được và không sờ động đến cái công việc sửa chữa ,chỉ kiểm tra và phát hiện nguyên nhân máy không vận hành

được vì bị cup’ mạch điện điều khiển mà thôi .Mãi sau này ,qua tuần lễ rời Ma Lâm về Sài gòn ,khi ngồi tâm sự với và kể chuyện chuyên môn với anh Tùng để anh Tùng biết qua về người bạn thân của cậu Nghĩa hôm nay ,tôi chỉ có  một nhận xét và cũngchỉ nói với anh Tùng mà thôi răng :

--Lưu Pheo là một thằng vô học mặc dù Pheo tốt  nghiệp đại học bách khoa hà nội sau 9 năm đánh Mỹ trở về giảng đường một thời danh giá .

   

 Quả thật,việc nghiên cứu xã hội và đạo lý , đạo đức thời thượng và hôm nay là một chuyện cãi cọ và gia  tăng nhiều quan điểm cũng như khái niệm .Phải chăng,khái niệm đạo đức người ta là bất khả tri! Và biết đâu đấy , đến một lúc nào đó thì người ta lại quay về cái thời quàn hôn Nếu như thế đi nữa thì cái ngày hôm nay việc nhìn nhận cũng cần đứng chân ở mảnh đấtViệt Nam ngàn năm văn vật

.Bấy nhiêu cũng chỉ là  tản mạn nhưng cũngđã khắc hoạ một mẫu người thật và có thật rồi đấy.Còn cái con người ấy vận động đến đâu ,tương lai của anh ta là gì ,sau này ,những người tôi nói đến ra sao ,thì cứ như hiện tại ,họ sẽ vươn lên nữa trên lĩnh vực kiếm ăn và làm giàu  và khi đã tiến đến cái đỉnh điểm của mỗi người thì có thể tự mỗi chúng ta có thể thấy những kết quả và cho họ nhữngdự đoán kết quả khác nhau .Cũng như những cái đặc trưng của những người cầm quân và làm chủ ở đâycó phải là phổ biến ở nhiều xí nghiệp xây lắp không thì cũngcòn cần phải xâm nhập thực tế nhiều hơn và bạn đọc của tôi có thể hiểu và đánh giá muôn vạn cách khác nhau.

Hỏi.

5-Dấu Hỏi

Cả cuộc đời chúng ta,cả trái đất này với những người sốn trên vỏ địa cầu luôn luôn tồn tại những dấu hỏi và thậm chí khi qua đời ỵì đấhỏi còn nhiều hơn ,dấu than bỏ vào quan tài và đậy lại .Nhưng có những dấu hỏi được thay bằng dấu than và dấu than thay bằng dấu hỏi .Tôi muốn đặt ra những vấn đề để văn chương của mình có đôi chút hình nét mà thoi.Xin các bạn đọc chớ coi tôi là một kẻ hoài nghi và hay than vãn .;không,nghìn lần không phải vậy.

Mùa thu mát mẻ trên thành phố ồn ào và chẳng ai để ý đến chiếc lá vàng nào rơi có rơi trước mặt nhà mình không.

Xưa nay ,cứ thấy lá vàng rơi là mùa Thu đến .Thế mà mấy năm nay tôi không bát gặp lá vàng rơi ;bởi vì trên đường phố chẳng cần mùa Thu tới mà càm lá vẫn khẳng khiu xơ xác ,còn trước nhà thì chỉ có cửa chứ làm gì có sân mà

không có sân thì làm gì có cổng ,thế thì làm gì có cây trước cửa để vãn cảnh lá thu rơi hay lá vàng rơi.. Trong gian nhà bé nhỏ mà cứ trời mưa là dột và trong  khu gia đình này những bước chân lầm lũi nhưng vẫn ồn ã ngày đêm dương như tôi đã quen và không còn nghĩ đến việc làm và đồng tiền nữa.Vì cái la động có thể bán rẻ được và rẻ như beo cho dù là lao động trí óc cũng chẳng có ai mua ,còn lao động chân tay thì cũng phải có sức thì mặc sức kiếm tiền .Nhiều khi tư tưởng mình trở thành bất khr  tri.Và cũng ngẫm nghĩ càng thấy cái sự đời và chính trị thật là hay.Mình đang trú ngụ trong cái ngôi nhà của người Mẹ mình công nhân đã qua đời để lại này cũng như tất cả các gian nhà khác ,dẫy nhà khác ,lắm khi lại thấy thương hại chúng vì chúng là con để của một thời làm ăn gọi là có tiềng của nhà nước –Liên hợp Dệt Nam Định và bà Giám đốc phó ấy cũng oai lắm và có lẽ mà có lẽ chỉ có tôi là chưa học hết phổ thông bây giờ mà ngày ấy gọi là lớp 10 ,cho nên cái sản phẩm của bà phó ấy chỉ đạo xây dựng khu tập thể này ắt những dãy nhà ,gian nhà hết tật nguyền đến bệnh hoạn mà người công nhân phải chịu khó chui ra rúc vào để hôm nay bung ra đổi mới nhấp nhô nhà 1 tầng bằng một tầng rưỡi ,hai tầng và thò ra  thụt vào thật à vui mắt. Âu cũng là một thời của sự ngu dốt cai trị dại khờ bằng  một nhãn hiệu trình toà được cả  nước cho văn minh và thế giới cho là lá cớ đầu . Ấy thế mà chính trong cái thời ấy ,chính tôi lại đơcj trưởng thành và trở thành trí thức không phải hạng kém., để hôm nay vẫn sống vẫn nghèo và không biết bà giám đốc phó chắc giàu có và không biết

đã chết hay còn sống ,thỉnh thoản tôi vẫn mong bà ấy sống lâu ddể khỏi phải đầu thai lần nữa ; nếu daàu thai lần nữa thì đến lượt cháu mình lại phải rúc mà vào chui màra các dãy nhà nếu không có tiền xây cải tạo nhà một tầng thành tầng rưỡi. !!!

  Dòng đời trôi quằn quại hắt hiu sau bcánh cứa khép hờ khoá chặt chỉ đôi khi ánh trăng le lói và vằng vặc trên nóc nhà .Những đêm trăng tỏ ,trên thành phố về khuya thường vắng lặng ;tôi vẫn thường ngồi nghe đêm ,nằm nghe đêm trôi qua như mảnh trăng lặng lẽ soi trên thành phố một cách hờ hững ,có khi ánh trăng  kia còn tan loãng vào những bụi mờ của  mây khói lẫn lộn trên bầu trời thành phố không còn cột cờ này nữa .Cái gian nhà tôi ở đây là cái sản phẩm của cái hôm qua ,của cái giám đốc học chưa hết chương trình văn hoá phổ thông cấp 1 hay cấp 2 gì đó .;còn ngày nay thì Tổng giám đốc văn bằng rất cao và cao hạng nhất Việt Nam  vì đã qua trường chính trị Nguyễn Ái Quốc Hà Nội ;hết thảy 2 đời tổng giám đốc đều nhận bằng ý luận chính trị cao cấp hệ đào tạo quốc gia tại trường Nguyễn Ái Quốc.

  Nhưng rồi qua hai đời giám đốc ấy , đến nay thì hai đời ấy được ngồi trong nhà giam chờ ngày ra đứng trước vành móng ngựa .mà trong  lúc đang điều tra xét hỏi thì dư luận xã hội tung ra rằng có kẻ nào đó một trong hai vị nguyên là tổng giám đốc tự sát rồi nhưng không chết được vì bị khoá mõm rồi .và chết hay không là do dây rợ ở các cấp cao hơn ;có cho chết mới được chết.

  Chẳng biết ở cái thời thế và cơ chế nào thì người công nhân ở đây mới có thể mới có được đời sống thật của mình theo sức lao động của mình đã thay nhau thức thức đêm bên những chiếc máy đủ mọi thế hệ ,kiểu cách mà dù thế nào cũng chỉ làm cho người thự tối mắt vấp chân mà tôi.Tôi cũng có khi nghĩ vơ vẩn rằng cái cột cờ Nam Định đã đổ rồi chẳng ai nghĩ đến cái văn hoá,cái truyền thống của Thành Nam nữa . ,có lẽ mấy người lãnh đạo cũng gọi tắt  Thành Nam là thành phố NamĐịnh ,thu gọn bỏ bớt hai từ  phố và Định đi để đọc cho nhanh vì bây giờ viết tắt trở thành mốt rồi.

  Màn đêm tan đi và tan đi chẳng khó khăn gì khi thai dơơng chọc thủng mọi vạn vật anh sáng bất khả quan mình để xuyên qua những khe nhỏ đưa bóng dáng tròn tĩnh của mình đến mọi nơi tồn tại trên thế gian loài người và muông thú ,cỏ cây..Buổi sáng nửa chừng thì  cháu Hạnh vào thăm bác và thông báo rằng ,tôi có hẹn của anh nó đàm đạo ở điện thoại vào giờ chiều khi công việc một ngày ở Hà Nội 

Đã xxếp vào cốp xe hon đa để vội vã về nhà . Có lẽ cũng chẳng cần dài dòng về cuộc đàm thoại ấy;chỉ biết rằng sau cuộc đàm thoại ấy tôi  đi Hà Nội và chuẩn  bị sau đó là vào Sài gòn để làm việc và có những trang viết như thế này và tiếp theo đây và các bạn đọc của tôi hãy vừa lòng với các tiêu đè của nó là dấu hỏi sau khi tiếp cận với con người sống trên đất Sài gòn và công việc làm ăn ở Sài gòn Cái điều mà tôi không thể kể ra đây với các bạn,cũng là cái mà tôi trải qua thực tế với những người tâm phúc mà rồi tự mình lại hỏi lại tất cả những gì mà thời gian đã đẻ ra quá khứ và đẻ ra trong tương lai cho một số đông người không phải như Lưu Pheo ,không phải như anh Nguyễn

,không phải như đội trưởng Tâm không phải như những người đân , những con người tôi gặp đã cho tôi những ý niệm và camt tình lưu luyến một vùng đất không cằn đá sỏi ,cũng chẳng mát rượi phù sa mà vẫn có cây trái xanh tươi ,một vùng chiến địa năm xưa .

 Tôi bắt đầu cho mọt chuyến công du dài ngày với một hành trang khá đầy đủ và chắc chắn và khi đi làm tôi đã rất cẩn thận .Cái dấu hỏi kia quả thật nếu nêu ngay từ đầu thì nó ại có ý nghĩa khác .Bởi vì tôivào Sài gòn vói tất cả sự đợi chờ và chào đón cái thành công tốt đẹp với những dấu hỏi ớn cua những cái đầu lớn .Dù sao thì tôi cũng yên tâm vì anh tôi và cháutôi cũng chỉ có một ý kiến là tin tưởng vào quyết định của tôi vào Sài gòn làm việc và thời gian thời gian cũng không ngắn.Đối với tôi,tôi không thất vọng ,không hy vọng ,không nhờ cậy mà tôi đinh ninh rằng tôi sẽ làm được việc và làm tốt để cậu Nghĩa không vất vả  trong thời thế của Sài gòn hôm nay.;bằng bề dày công tác và năng lực làn việc của mình đồng thời là kéo theo sự tồn tại hữu hiệu và có phần thực dụng về kinh tế của mình .Tôi nói với các bạn độc giả rằng tôi không nhờ cậy vì rằng cái tiền đề tôi đi làm vì sự ưu ái với tình thân và cũng để khỏi phụ lòng tốt mà thôi.; điều này tôi đã bày tỏ ở những trang  viết trên rồi.Cậu Nghĩa,tôi xem như thân thuộc như em ,vậy mà thật ra tôi chẳng có gì để viết ra những gì mà các bạn sẽ đọc sau này.Nhưng thực tế lại diễn ra nhiều khi khác với cái mà lòng ta thường mong  muốn ..Bởi thế cái bản “Xô-nát “văn xuôi dài lê thê này ,không thể nào không tấu lên cho mọi người cùng nghe và Cậu Nghĩa đói với tôi rất thân thiết cũngchínhvì cái điều mà không nghĩ đến thì nó lại đến như là vẻ mặt thật của những người quanh tôi mà tôi luông luôn có ấn tượng và tiềm thức nể trọng .Cho nên có ai đó trong các độc giả của tôi cho là thái quá thì chưa hẳn là đúng nếu chúng ta có những đồng cảm với nhau . thường quen gọi là Cậu cũng như tôi ở trong một gia đình

     Ở đây ,tôi sống không lâu lắ nhưng cũng đủ  đẻ quan sát cuộc sống thường nhật trên mỗi nẻo đường của Tổ quốc.Trê nhiều nẻo đường thôn của miền Bắc khi tôi đạt chân lên dăm bẩy ngày  thì những tiếngcười ,tiếng ồn ào vui chơi và tiếng chân trẻ nhỏ đến trường học đi về mối sáng khi bình minh lên và lúc hoàng hôn xuống đưa tôi vào tâm trạng phấn khích vì cuộc sống còn lam lũ nhưng không như tôi thời  xưa ,bây giờ việc học hành của con trẻ là niềm tự hào ,niềm vui sướng và hơn thế là niềm an ủi cho mọi hạng thé cha mẹ.Còn ở đây ,khi tôi viết những trang này tôi cũng không thể nói được ,viết được một vài câu về việc học hành của con trẻ .Có chăng ,một lần ngồi uống nước giữa buổi chiều trên quán gió ,bỗng tôi thấy 3,4 em nhỏ cừng 13,14 tuổi đèo nhau bằng xe đạp từ phá làng sâu đâu đó qua dường ,tôi buột miệng nói cái ngỡ ngàng không biết chúng là ai mà ăn mặc như những trẻ sống trong nơi nào đó biệt lập hay sao mà dị dạng ..Không nghĩđén mà anh bạn tôi nó rằng chúnglà học sinh của

trường dạy Tây côn đô. À ra thế  .! Tôi thốt lên và xực nhớ ra  như anh bạn đã nhắc trong trang phục áo trắng ấy là của phái Tây côn đô.Té ra ở nơi xa xôi này chẳng thấy trường Tiểu học ở đâu ,chẳng thấy thiếu nhi,học sinh âungf khăn đỏ của trường phổ thông tiểu học mà lại thấy xuất hiện đệ tử thiếu nhi của phái võ Tây côn đô mà mấy năm nay du nhập từ  đâu đó đang trở thành một mốt mà thông tin ddại chúng cũng như ngành thể thao tâm đắc như là một cái gì rất tiên tiến văn minh và tài giỏi.Kể cũng lạ, ở đây một vùng đất lạ,trẻ nhỏ được nuôi dạy võ nhiều hơn chữ nghĩa hay sao ấy !?thế mà vẫn được gọi là một vùng được Việt Cộng quật ngã Mỹ-Nguỵ để giải phóng.

 Quả đúng như vậy,một thời buổi làm ăn thật lạ lùng ,một văn minh tiến bộ cũng lạ lùng ;cái lạ lùng của công trường làm cho những con người bản lĩnh và đã thi công nhiều công trĩnhây dựng tốt đẹp năm xưa cũng phải nghi ngờ khả năng chuyên môn ,quản lý của mình .,mặc dù kỹ thuật thi công và tình huống thi công còn không ngặt nghèo so với trước ;còn máymáymóc hôm nay thì có nhưng còn chưa văn miinh bằng cái mà  người thi công sử dụng nó đã nắm bắt và làm chủ trải qua một thời khắc nghiệt mà máy bay và  đạn khói như gọng kìm kẹp anh kỹ sư , ở cái thời mà người ta gọi là bao và cấp ấy.Than ôi ! Cái bao ,cái cấp ,cái thị trường thật là vui vẻ và công bằng khi trường bao thị cấp cho các kỹ sư ăn học của thời nhà nước và nhân dân cùng làm hay là công tư lẫn lộn khó mà lý

giải tận tường cái nhân ,và trái với quả và hạt,giữa ánh sáng và  quang học ,giữa loại trừ và cải tạo.

CẢM XÚC VÀ SUY TƯ CUỐI  CÙNG.

Trung Thu lại trở về với các em nhỏ qua một hành trình của những chiếc lá vàng rơi,nhưng mùa thu chập chờn và cây lánhw nuối riếc những ngày mưa ngày nắng của một

mùa hạ đã cho những món ăn từ giữa trời mênh mông từ mọi tầng cao vun cho cây trồng thân cành và rễ của mình mớtcs sống và cho cây cối tương lai thành cổ thụ.

Quả thật ,không có một loài thực vật nào mà không có thể trở thành cổ thụ .Với thiên nhiên Việt Nam thì loài Dương xỉ cũng đã thành cổ thụ trong rrừg già và nó chẳng kém gì nhan sắc và tầm cao của một cây già có hàng nghìn năm tuổi và những cây dướ nghìn năm so sánh với nó vẫn còn thấp hơn một tầm cao thực vật.

  Những chiếc lá vàng đã bắt đầu ngừng rơi ,và đâu đó ta đã thấy sắc thái của mùa xuân ,.Một mùa Xuân đi ra từ những tiếng trống múa sư tử ;nhưng có lẽ mùa thu đi qua không tự nhiên như những mùa thu trước ..Cũng không phải một mùa thu ảm đạm ,mùa thu năm nay vẫn còn canh cánh bên ta những suy tư và rầu rĩ ,và vì vậ mới có những dòng viết trên ;vẫn còn bên ta nột mùa hè ,một mùa giông bão ;trung thu chưa hết những cơn bão cuối cùng . Đài phát thanh và truyền hình vẫn truyền đi những tin bão làm nát lòng người.Những con số thiên tai níu kéo mùa thu lại

và ánh trăng cũng bè bàng bởi nhiều bởi những lá vàng không còn tự nhiên nữa mà trở nên ngất ngưởng giữa nắng và gió ve vãn những cuống vàng đau đớn đến gãy thân cành.

  Mùa thu đi qua như nhắc nhở định kỳ của quyển lịch và người ta thưởng thức cái trung thu của trẻ con như một mùa kinh doanh và kinh doanh tấp nập; một mùa cứ tưởng như đua chen của giàu sang thời ‘kinh tế thị trường”cho dù hạt gạo cho vào nồi nấu cơm vẫn phải đong từng ngày kiếm được tiền..chúng tấp nập từ rằm nọ sẳngmf kia và

ngày càng có nhiều người cúng tế giữ trời..Cứ như ngày nay ,nếu được gọi cách khác là đèn cầy ,nó rẻ lắm,còn cái máy đếm tiền thì cứ tít thò lò trên màn hình tiviđể rồi thường nhạt người dân lại ca  thán ,lại chửi đổng lại cãi cọ nhau,nhiều khi chỉ vì bất đồng ý kiến lúc nhận xét giám đốc ,nhà nước hoặc cãi nhau nên gọi là ông hay là thằng và cuối cùng cũng hoà đồng ý kiến khi thừa nhận cái tham quan tàn dân à lẽ phải của những ai khéo léo và may mắn lọt vào tốp người cầm quyền dù cái chức vụ chỉ bé tẻo teo.  Còn ở đây vẫn đcòn một mùa lá đang rụng và chúng ta vẫn đang chờ một trung  thu của thiên nhiên mà tự nó bừng lên những tiếng trống ,tiếng hát  cùng với những con Sư tử dẹng đứng trên hai chân sau từ lòng người say đắm và đắm say vô tư không chút ưu phiền .Tôi ra đi khi mùa thu còn sắc thắm và trở về vẫn là mùa thu mà nó khắc khoai hay nhuận sắc thì mõi chỗ mỗi nơi cũng khác nhau .Tôi lại trở về với những trang viết và các bạn độc giả coi những trang viết này ,những cảm xúc và suy tư cuối cùng là những dòng khép lại của một thiên ký sự thì thì lòng

mong muốn của tôi chính là thu lượm được những suy tư làm cho người ta lớn thêm lên một chút mặc dù sự lớn khôn ấy ở vào cái lúc xế bóng chiều tàn, đâu có ích hay không cần cũng là những ý kiến còn chán vạn sự so giá khác nhau .   

     Để khép lại những trang viết ,tôi muốn nói những gì mà chúng ta còn cảm nhận được một thằng thò đầu ra khỏi căn nhà ẩm thấpđể tới nơi đô thị mà từ xa xưa ví von bằng viên ngọc đầy hấp dẫn cho một Pa-ri hoa lệ xa xôi.Các

bạn hãy cứ làm dụng mà xem như những bản xô-nát hoặc xê-rê-nat mà đọc đến đâu cũng là thực tế ,cũng là cảm xúc Và cũng không cần một lô-gic một ctruyện nhắn ,truyên dài ngoài xã hội và cũng không phải là thiếu kịch tính.Chắc rằng bấy nhiêu trang viết cũng đủ  để cho ta một kết luận nào đó của thời kỳ như thế này rrồi;cho nên điều cần thiết của tác giả  sẽ không cần phải gói ghém gì nữa mà ngược lại muốn mở ra một trang viết mới cho sự trở về mà sự trở về ấy chính là về với một tâm hồn ,một sưc sống của một thừi oanh liệt và về cội nguồn của ông cha ta vốn “vào trong phong nhã ,ra ngoài hào hoa”và trở về những điều mà ai cũng phải lặng đi giây lát khi nhắc đến “chữ tâm kia mới bằng ba chx tài “.Quả thật ,dù ở đâu ,dù miền nào của tổ quốc Viêt Nam khi chúng ta đã đặt chân đến thì tình người đôn hậu và tình đồng loại , đồng cảnh bao giờ cũng dễ gần gũi nhau và là nét đặc trưng vủa người ta.  Người Việt Nam đã yêu thương nhau và bây giờ họ

còn hiểu biết hơn và càng kính phục những con người có tấm lòng trung thực và một tình cảm đằm thắm .

 Những suy cuối cùng  ,có lẽ không phải là những trang viết chấm hết khoá chặt lòng người và cũng không phả là đưa người đọc hùa theo phía mình những ý tưởng thô thiển ,vô thần xoáy vào mặt tráicủa cuộc đời.Không,chúng ta hãy về với một giác quan đầy đủ và tỉnh táo để nhận diện ngày hôm nay muôn màu ngàn sắc ddan chéo vào nhau tương tác và biến hoá giữa một thời khủng hoảng tràn lan và chỉ có điểm chung cho mọi người là lòng yêu quê hương , đất nước thiết tha và yêu cuộc đời này vì trên

đường đi ,trên mỗi nẻo đường ,mỗi con người mà tác giả  gặp và trò chuyện cũng đủ mọi tầng lớp và hạng người đặc trưng cho một giai đoạn của mối thời kỳ lịch sử .

 Nửa thế kỷ đã trôi qua cuộc sống tươi đẹp vẫn trải ra trên các vạt phù sa,trên nhưgxx con đường đất đỏ ,sức sống tiềm tàng trong mỗi bánh xe lăn và lòng tự tin mãnh liệt vớimột sứctrẻ đang cố bứt ra khỏi những cám dỗ của tính lười biếng bẩm sinh của con người và vươn tới một cuộc sống đầy đủ vật chất cho chính bản thân mình mà do đó mà những người thân thiết ,ruột thịt bớt đi gánh nặng của bát cơm mảnh áo đang đè nặng lên vai những ngừi bám trụ trên que hương còn lắm nhiễu nhương và ì ạch cỗ xe trâu với người đánh xe trâu liên tục kêu “vắt”vắt “mà chẳng hiểu mình đang là người nông dân chưa thoát khỏi lươic cày chìa vôi vắt đến kiệt sức cả con người cũng như chân vàn ruộng lúa mà vẫn ngỡ rằng sống trong thời kỳ hoàng kim sau mấy chục năm lăn lộn chiến tranh giải phóng dân tộc.Cungcòn cần   phải nghĩ rằng ,quy luật họt

động xã hội mà đến một lúc nào đó những lạc lõng kia và những sự  no đủ thừa thãi ấy với thuộc tính vô tích sự nếu cúng tqa nhớ rằng đấtnước này ,nhân dân này và truyền thống dân tộc này chưa bao giờ lấy miếng ăn và sự tồn tại tự nhiên làm điều kiện cần và đủ .;có chăng chỉ là một khoảng thời gian nào đó của lịch sử dài lâu mà ta đang đồng hành với xu thế của thời đại mà thôi.Chính cái đủ của chúng ta để trở nên mạnh mẽ ,co đủ ,sung sướng và hạnh phúc chính là lòng dũng cảm,đức hy sinh và lòng yêu thương đồng loại đằm thắm và thiết tha đến quên

chính bản thân mình vì nghĩa cả và vì người thứ 2 sống cùng với ta trong đời sống thường nhật trên đất nướ Việt Nam này.Cho nên ,dọc đường đi đến giàu sang và đầy đủ là mong manh và chỉ là hy vọng thì cái chắc chắn đi theo suốt hành trình trên mọi phương tiện của tác giả vẫn là những bài ca,những bản xô-nát những tình khúc nghịch thì ,nhiều giai điệu đượm muôn màu vẻ và sắc thái từ những dấu chấm dôi phá quy luật đến những câu thơ phá cách với hững giai điệu thăng giáng bất thường tạo nên những cung bậc tình cảm từ man mác đến hài hước nhưng không hề có chút cuồng si và độc ác, mặc dù mỗi kỷ niệm còn lại chỉ là những ý thức không biến thành vật chất mà từ xa lạ đến dễ hiểu , mãi mãi là kỷ niệm của thời gian và chỉ hiện hữu khi ta đã tàn đời.nhưng đủ sức để ngồi ôn lại những dòng thác và ngọn gió mát đã trôi qua thổi vào tâm hồn ta qua nhưng tháng năm đầy biến động và tiến hoá của mỗi dòng trôi  lịch sử và thời gian ..

 Bài ca trên các nẻo đường là bài ca hay là một hợp xướng nhiều bè ,nhiều tầng lớp và họ ca lên những giọng ca khác nhau với những tấm lòng khác nhau mà những trang viết kia chỉ là giai điệu bình thường lạc vào với ý ngyuện và mong muốn những điều viết ra  chút gì đó góp vào đời sống tinh thần chung ngày hôm nay đối với những ai có sẵn lòng vị tha và dễ dàng thông cảm với một bút pháp tự nhiên không văn vẻ và cả với lòng tin vào vào người viết

,không lệ thuộc vào mực thước muôn thuở gọi là chuyên nghiệp hoặc hai chữ nhà văn.

Phải  chăng những ngổn ngang ,những dấu hỏi ,những em thơ dại và những thanh niên thừa thời gian thiếu nghị ực không là bài ca của một đất nước đang cất lên giữa những tiếng kèn,choeng choeng,tiếng trống tùng tùng ,xình xịch rầm rĩ hoà trộn giữa màn hình tivi và màn trời ,quán xá khắp mọi nơi.

Phải chăng những con tàu vũ trụ ,những rô-bớt ,những siêu thị là những bai ca ở những cộng đồng những con rồng đang vang lên trên đầu ngọn sóng tràn vào Việt Nam thì những cỗ máy lênh khênh ,rắc rối và già nua kia không phải là một bài ca lao động của những người đi xây dựng nhà máy và là bài ca của những bước chân làm giàu và kiếm sống hay sao. Đúng,nếu chúng ta hiểu bài ca trên các nẻo đường là những tiếng lòng cất lên từ buồn vui ,hứng khởi và suy tư man mác vè một tổ quố Việt Nam đang hối hả đi vào một thời đại của cái gọi là cơ chế thị trường với vô vàn liên doanh ,liên kết công ty đủ mọi trách nhiệm từ vô cùng vô hạn đến có hạn đang tạo nên một Maketing

theo cách kiểu của ít hoặc nhiều chuyên gia mà họ ngẫm nghiền và rồi phán xét từ lạm phát sang thiêut phát và rồi sẽ còn có thể có cả trung phát và thượng phát tiền  tệ nữa cũng nên..

Nhưng để tâm hồn ta đừng méo xệch thì hãy xem vào cuộc sống của mình của lòng người cục đời, đó cũng là điều tác giẩ luôn tự nhủ mình .

 Ngoài trời ,khi kết thúc những trang viết này cũng giống như khi tôi mới bắt  đầu ,phải chăng vẫn nằm trong cái quy luật của mùa Thu .Bởi vì mùa thu đã ở nửa chừng xuân mà những giọt mưa rơi rơi những giọt nước lộp bộp

,lách tách bên ngõ nhà ai như xa xăm mà như ngay bên cạnh thay nhau khõ lên lối ra vào được láng bằng chất liệu gì đó gợi cho ta muôn vạn những cảm xúc rối tung khi nhìn qua khung cửa những bước chân rón rén tránh những dòng nước chảy từ đâu đó trên lưng trời dội xuống ;tiếng mưa rơi ,tiếng giọt chảy   tiếng bước chân cùng với bầu không gian lặng gió cho ta một cảm giác của một chiều mưa buồn man mác và bâng khuân khi trang viết của tôi vừa khép lại .

 Trong lòng tôi vẫn còn ngân vang tiếng vỗ cánh của đàn chim từng đôi tung bay giữa bầu trời đầy ánh dương và gió lộng cháy bỏng lòng say đắm đuối giữa không trung bao la và chơi vơi ….

             Nam Định Tháng9 -1966